Trump, Poetin, Orbán & Netanyahu: Machiavelli is weer springlevend

Donald Trump en Machiavelli

Bij machtspolitiek denken veel mensen direct aan Donald Trump. "Dat was ook de reden om hier eens goed in te duiken", zegt De Vrieze. "Machtspolitiek is weer helemaal terug." Volgens hem beleven we een heropleving van het gedachtegoed van Niccolò Machiavelli, die heersers adviseerde over hoe ze macht konden verkrijgen en behouden waarbij vrijwel alles geoorloofd was.

"In mijn artikel bespreek ik ook De 48 Wetten van de Macht van Robert Greene. Eigenlijk is dat Machiavelli voor dummies", legt De Vrieze uit. "Het boek spoort lezers aan om manipulerend en intimiderend te werk te gaan." Dat juist dit boek zo populair is, vindt hij zorgwekkend. "Aan de ene kant: wees op je hoede voor mensen die zo handelen. Aan de andere kant: als de wereld zo cynisch is, kun je maar beter die lessen kennen."

Cynische wereld

"In de jaren negentig, na de val van de Muur, dachten we: we gaan samenwerken", zegt De Vrieze. "Nu blijkt dat Poetin niet zo’n goede vriend was, of misschien nooit is geweest." Trump gaat volgens hem nog een stap verder: "Wat vroeger achter de schermen gebeurde, gebeurt nu openlijk."

De opkomst van autoritaire leiders hangt volgens De Vrieze samen met de onzekere tijd waarin we leven. "Dat zien we ook in wetenschappelijk onderzoek, bij zowel dieren als mensen: in onzekere tijden groeit de behoefte aan een sterke leider."

Zo’n leider heeft grofweg twee taken: zorgen voor de groep en bescherming bieden tegen vijanden. "Afhankelijk van de omstandigheden weegt het ene zwaarder dan het andere. In dreigende tijden is het logisch dat mensen verlangen naar iemand die kracht uitstraalt en zich niet laat verschalken."

Tegenmacht

"Spierballen tonen helpt om macht te grijpen of te behouden", zegt De Vrieze. "Maar hoeveel macht heeft Trump uiteindelijk?" Hij benadrukt dat Trump een gekozen leider is. "Onderzoek laat zien: om macht te behouden, moet je ook leveren. Of door vijanden in toom te houden, of door goed te zorgen voor je bevolking. Duurzame macht vraagt om een zekere gunfactor." Als voorbeeld noemt hij Iran: "Als je alleen blijft onderdrukken, moet je steeds harder optreden. Uiteindelijk werkt dat niet eindeloos."

Daarnaast blijft tegenmacht cruciaal, in de vorm van journalistiek, rechtspraak en democratie. "Veel autocraten volgen een soort draaiboek, zoals Orbán dat heeft ontwikkeld", zegt De Vrieze. "Ze maken tegenmachten stap voor stap zwakker: rechters afhankelijker, media minder vrij, en de drempel om in verzet te komen hoger. Tegelijk schetsen ze het beeld: zonder mij ontstaat chaos." 

"Bij Orbán zie je dat dat niet onbeperkt werkt. Hij was er goed in, maar tegenmacht verdwijnt niet vanzelf. In Hongarije krijgt onafhankelijke journalistiek nog altijd veel waardering. Die is dus niet dood."

Wil je beter ingelicht zijn?

Beluister de volledige uitzending van Goed Ingelichte Kring van zaterdag 2 mei 2026. Daarin bespreekt Patrick Lodiers de staat van de Publieke Omroep met Mark Koster. Ook komt inflatie aan bod en de impact op supermarktprijzen, met Hella Hueck, hoofdredacteur van EW Magazine, en Peter de Waard van de Volkskrant.