Hoe Human Rights Watch ondanks blackout zicht probeert te krijgen op Iran

Volgens Sabrina Brand, directeur van Human Rights Watch Nederland, komen beelden op twee manieren het land uit. In sommige gebieden kunnen Iraniërs nog gebruikmaken van satellietinternet, zoals Starlink. Ook maken Iraniërs gebruik van proxykanalen op de app Telegram, aangepaste browsers en VPN-servers die hun identiteit zoveel mogelijk verhullen. "Mensen bedenken allerlei technische manieren om te zorgen dat ze anoniem toch nog beelden naar buiten kunnen krijgen", zegt Brand. Daarbij nemen zij grote risico’s. Brand spreekt van mensen die 'ontzettend moedig en bijna wanhopig' zijn om het materiaal Iran uit te krijgen.

Naast digitale routes zijn er ook fysieke manieren waarop informatie buiten Iran terechtkomt. Volgens Brand zijn mensen naar grensgebieden getrokken in de hoop daar verbinding te krijgen. Anderen zijn het land ontvlucht en hebben op die manier beelden en informatie meegenomen.

"Het is natuurlijk heel bijzonder dat er een internet blackout is, maar dat we wereldwijd toch best wel wat beelden hebben van wat er gebeurt", zegt Brand. Die beelden komen ook terecht bij Human Rights Watch, dat ze vervolgens zorgvuldig onderzoekt.

Zo worden de beelden geverifieerd

De organisatie verifieert elk binnengekomen fragment stap voor stap. Allereerst wordt gekeken of het om echte beelden gaat. "We kijken of het geen AI-video is, of het geen oude beelden zijn of beelden uit andere conflicten", legt Brand uit. Daarna volgt een inhoudelijke analyse. Waar zijn de beelden opgenomen? Welke locatie is te herkennen? Welke accenten spreken de mensen? Wat is er te zien op nummerplaten? Op basis van al die elementen wordt vastgesteld of het om authentiek beeldmateriaal gaat. 

Schokkende en gewelddadige beelden

De beelden die Human Rights Watch ontvangt en verifieert, zijn volgens Brand zeer schokkend. Het gaat onder meer om beelden van demonstraties waarbij te zien is dat er wordt geschoten. Ook zijn er beelden van ziekenhuizen waar mensen met ernstige verwondingen liggen. Daarnaast ontvangt de organisatie beelden van mortuaria waar lijkzakken zijn verzameld.

Duizenden doden

Een Iraanse mensenrechtenorganisatie spreekt inmiddels van meer dan 2.500 doden. Human Rights Watch noemt die cijfers herkenbaar, maar verbindt er zelf nog geen exact aantal aan. "We hebben daar simpelweg niet voldoende informatie over", zegt Brand. Wel stelt zij dat er sprake is van grootschalig dodelijk geweld in het hele land.

Patronen

De organisatie kijkt daarbij ook naar patronen van verwondingen. Er zijn volgens Brand geen aanwijzingen dat er gericht orders zijn gegeven om bijvoorbeeld op ogen te schieten. Wel ziet Human Rights Watch dat er vaak vanuit een hoek van negentig graden op demonstranten wordt geschoten. In zulke situaties is het volgens haar onwaarschijnlijk dat er sprake is van directe dreiging voor veiligheidstroepen. Ook ziet de organisatie veel demonstranten die in de rug zijn geraakt.