Afshin Ellian helpt nieuw Iran vormgeven: 'Het is allemaal gepland, president Trump weet het'

In Iran zijn de afgelopen weken miljoenen mensen in verschillende steden de straat op gegaan om te protesteren tegen het streng islamitische regime van opperleider Ali Khamenei. Inmiddels zouden duizenden demonstranten zijn gedood of gevangengenomen. Anders dan in 2022, toen na de dood van Mahsa Amini massale protesten uitbraken, hebben tegenstanders van het regime in het buitenland zich ditmaal beter georganiseerd.

Ellian, hoogleraar rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Leiden, is één van hen. "Vanaf de vrouwendemonstraties in 2022 ontstond het gevoel: je kan niet aanvaarden dat vrouwen in hun ogen worden geschoten, worden blindgemaakt, vanwege het feit dat ze geen hoofddoek willen dragen", vertelt hij over het ontstaan van de beweging die zich verzet tegen het ayatollahregime.

"Veel mensen waren diep geraakt door het geweld in 2022. Europese politici en gezagdragers hebben destijds mensen als ik benaderd en gevraagd: 'Waarom gaan jullie niet iets doen? Jullie weten veel, jullie beheersen bepaalde vakgebieden. Ga helpen.' In zo'n sfeer hebben we in 2022 met een hele hoop hoogleraren, van hoogleraren in de nucleaire geneeskunde uit Wenen tot oogartsen en topchirurgen uit Duitsland, maar ook jonge activisten die net uit Iran waren gevlucht, een sociaalliberale beweging gevormd, The 7 Aban Front."

Blauwdruk voor nieuw Iran

Kroonprins Reza Pahlavi werd daarbij naar voren geschoven als leider. "Vanaf dat moment werd ook besloten om solidariteit te creëren tussen Iraniërs", vertelt Ellian. "Het succes van het regime was dat Iraniërs altijd ruzie hadden met elkaar over een land dat nog niet bestond. Dit is nu aan het veranderen. We hebben gekozen voor een concept met het leiderschap van Pahlavi."

De organisatie werkte de afgelopen tijd aan een plan voor Iran na de val van het regime. "Afgelopen zomer in München zijn ruim vijfhonderd mensen uitgenodigd, ik was daar één van. We hebben met elkaar gesproken, er werden toespraken gehouden. Pahlavi zei daar: binnenkort kom ik met een Iran prosperity project; een project voor de toekomst van Iran. Daarin schrijven we enerzijds onze idealen op voor de economie en het recht in Iran, maar ook plannen voor de transitieperiode."

Ellian levert hieraan actief een bijdrage. "Dat is nou net iets waar ik verstand van heb. Toen ik promoveerde in Tilburg was mijn onderwerp de politieke transitie van dictatuur naar democratie en afrekenen met het verleden in Zuid-Afrika. Marc Groenhuijsen zei tegen mij: misschien komt het je ooit nog van pas. Toen moest ik lachen. Nu denk ik: ja! Ik heb meegewerkt aan paragrafen over de transitie, onder andere over wat er moet gebeuren met de huidige autoriteiten in Iran. Dat plan is overigens voor alle Iraniërs openbaar, het is niet geheimzinnig. Het wordt nu alleen nog verbeterd."

Ellian omschrijft zichzelf als adviseur. "Ik vind dat ik als Nederlandse-Iraniër goed advies kan geven. Ik kan mijn kennis gebruiken. Ik schrijf mee aan de blauwdruk voor Iran."

Volgens Ellian is Pahlavi de aangewezen persoon om de verschillende oppositiegroepen te verenigen. "Alle onderzoeken, zelfs van republikeinse types, duiden aan dat een grote meerderheid in Iran achter Pahlavi staat. Het schijnen nu nog veel meer mensen te zijn dan twee weken geleden. We zien constant dat bij kleine demonstraties leuzen worden geroepen ten gunste van de prins. 'Leve de Sjah'."

Volgens Ellian is een verbindend figuur cruciaal. "Er is geen andere mogelijkheid. Afghanistan is ten onder gegaan, Syrië is ten onder gegaan, Irak is ten onder gegaan. Ze hadden geen centrale persoon die het hele volk kon verbinden."

'Het is allemaal gepland'

Onlangs presenteerde The 7 Aban Front een conceptversie van het plan voor het nieuwe Iran. Momenteel wordt gewerkt aan de definitieve versie. "Het is allemaal gepland", zegt Ellian over de overgangsfase na de val van de ayatollahs. "Het boekje is er, wordt verbeterd en in februari krijgt het volk het definitieve document te zien. Vanaf dag één is het uitgedacht. Er ligt een heel draaiboek. Ze hoeven het alleen uit te voeren."

Volgens Ellian is ook Washington op de hoogte. "Steve Witkoff, de Amerikaanse onderhandelaar, en president Trump weten er ook van."

Het plan bevat concrete voorstellen voor veiligheid en rechtspraak. "Op het gebied van veiligheid: de Revolutionaire Garde wordt als organisatie opgeheven, maar de landmacht en zeemacht worden toegevoegd aan het reguliere leger. De onderdrukkende organen wordt opgeheven, maar de politie moet blijven. Degene die misdaden hebben gepleegd wordt berecht volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Al die standaarden worden in acht genomen."

Ellian benadrukt dat Pahlavi geen absolute macht krijgt. "Hij heeft het duizend keer gezegd, hij heeft het op CBS News gezegd, het staat ook in onze planning. Eerst komt er een vrij referendum, waarbij de Europese Unie en de VN toezicht moeten houden, om te kiezen tussen een republiek en monarchie. Als de bevolking kiest voor een republiek, heeft de prins daar geen enkel probleem mee."

Na dat referendum volgen verkiezingen voor een grondwetgevend parlement. "Als men voor een monarchie kiest, moet dat volgens de Europese modellen vorm krijgen; een constitutionele monarchie. Als ze een republiek kiezen, is dat een republiek met specifieke waarborgen."

"Daar ga ik niet te veel over zeggen, want de definitieve versie wordt over twee weken openbaar gemaakt, maar er moeten in ieder geval waarborgen komen dat wij nooit meer in deze omstandigheden terechtkomen", aldus Ellian. "Precies zoals het Duitse volk in 1946 waarborgen bouwde in de Grondwet om nooit en te nimmer nazi's of andere totalitaire types de staat konden veroveren."