Wordt Duterte de eerste voormalig president die op de beklaagdenbank van het ICC zit?

"Dutertes zogeheten oorlog tegen drugs leidde tot de dood van duizenden burgers, onder wie veel kinderen", stelde aanklager Mame Niang bij de opening van de zitting. "De heer Duterte moet ter verantwoording worden geroepen en dit moet een strafrechtelijk proces worden." Hij wordt vervolgd voor 43 moorden die plaatsvonden tussen 2011 en 2019. In de periode van 2016 tot 2022 was hij president van de Filipijnen. Onder zijn bewind werden duizenden drugsdealers en drugsverslaafden gedood, omdat dit volgens hem nodig was in de strijd tegen drugs. Duterte werd vorig jaar maart gearresteerd en naar Den Haag gebracht, hij zit in de gevangenis in Scheveningen. Na bijna een jaar is nu de eerste fase van het onderzoek aangebroken, maar hij kon de zittingen van afgelopen week niet bijwonen, het gaat niet goed met hem.

Vertraging van het onderzoek

Dat heeft twee redenen, weet Wigard. "Hij is tachtig jaar oud en zijn verdediging zegt dat hij niet fit genoeg is om dit proces aan te kunnen." Het zou gaan om zijn fysieke en mentale gezondheid. De rechters hebben naar zijn staat gekeken en oordelen dat hij wél fit genoeg is, daarom is het onderzoek nu gestart. Duterte is niet blij met zijn verblijf in de gevangenis in Scheveningen. "Eigenlijk vanaf het moment dat de voormalig president is gearriveerd in Scheveningen, was duidelijk dat het niet goed gaat. Dan hebben we het over van alles, zoals het eten, de rijst. En de verdediging stelt dat hij cognitief snel achteruit gaat omdat hij daar zit. Hij kan het niet goed volgen en niet goed een eerlijk proces krijgen." De tweede reden is dat het ICC pas een proces kan beginnen als iemand is overgeleverd.

Harde aanpak van drugscriminaliteit

De aanklagers hebben gesteld dat Duterte zowel in zijn periode als burgemeester van Davao, een stad met veel drugsoverlast, en als president een harde aanpak van de drugscriminaliteit hanteerde. Die aanpak is ook de reden dat hij is verkozen tot president. "De aanklagers stellen dat in die gehele periode er meerdere incidenten zijn geweest die bij elkaar misdaden tegen de menselijkheid vormen." Moord, poging tot moord en betrokkenheid bij moord zijn de grootste aanklachten. Ze houden hem verantwoordelijk voor duizenden doden, omdat elke betrokkene bij drugs, zowel dealers als vaak arme gebruikers, hard werden aangepakt. Hij zou politieagenten hebben aangespoord om verdachten zonder proces te doden. Daar is veel bewijs voor, zegt Wigard. "Het beeldmateriaal waarin de voormalig president zelf bepaalde dingen zegt en het beeldmateriaal van de misdrijven dat is gedeeld, is ontzettend veel bewijs. Dat maakt wel dat dit een sterke zaak lijkt te zijn." De verdediging zegt dat de dingen die hij zegt op het beeldmateriaal uit context zijn gehaald.

Uniek in ICC

De rechters hebben nog zestig dagen de tijd om te bepalen of het bewijs van de aanklagers genoeg is om over te kunnen gaan tot een proces. "Als de rechters deze aanklachten bevestigen en er dus een volwaardig proces start, dan is dat de eerste keer dat een voormalig president in de beklaagdenbank bij het Internationaal Strafhof zit. Dat hebben we nog nooit eerder gezien. Dus alleen al de impact daarvan, is ongekend." Duterte is niet de eerste president tegen wie een arrestatie is uitgevaardigd. Premier van Israël, Benjamin Netanyahu, en president van Rusland Vladimir Poetin hebben ook een arrestatiebevel. Hoe er met deze zaak van Duterte om wordt gegaan, is hierdoor ook belangrijk om te zien hoe zoiets in zijn werk gaat en wat de aanklager in zo'n zaak naar voren kan brengen.