De doodstraf terug? 'Als het een hond was, hadden we ‘m afgemaakt'

Doodstraf

In Nederland wordt de doodstraf niet meer uitgevoerd, maar in heel veel landen nog wel. "Egypte, Vietnam, Noord-Korea, Irak, Iran dat zijn allemaal landen waar nog steeds de doodstraf speelt", vertelt Noa van Oostrom van het Misdaadbureau. Het meest herkenbare voorbeeld is Amerika, waar mensen met een dodelijke injectie ter dood worden gebracht. "In veel Aziatische landen wordt de doodstraf ook nog uitgevoerd", stelt Van Oostrom. "In Azië zie je dat drugsdelicten echt heel zwaar bestraft worden met levenslang of dus ook met de doodstraf." Volgens Amnesty is China wereldwijd de koploper als het om de doodstraf gaat. In alle landen gaat de uitvoering van de doodstraf nog verschillend legt Van Oostrom uit: "Met een dodelijke stroomstoot, ophanging of een fatale injectie worden criminelen na hun veroordeling op verschillende manieren ter dood gebracht."

Dodelijke injecties

In Amerika gaat het wel eens mis met de dodelijke injecties die worden gegeven wanneer iemand veroordeeld is tot de doodstraf. "Het gaat vaker mis, inderdaad", stelt Amerikadeskundige Coks Donders. "Het lijkt altijd heel humaan, zo'n injectie toedienen. Het ziet er ook beter uit voor de mensen die er naar kijken dan dat je een vuurpeloton hebt of een elektrische stoel." Maar deze injecties blijken niet altijd te slagen: "Er wordt heel vaak gerapporteerd dat het misgaat en dat er onwijs veel pijn bij komt kijken en dat het helemaal niet zo humaan is als het lijkt", legt Donders uit. "Want je krijgt eerst een pijnstiller, dan krijg je een spierverslapper en uiteindelijk een middel dat je hart stil zou moeten zetten. Op die route kan het misgaan. Dat gebeurt best wel regelmatig."

Doodstraf in Amerika

In het verleden zijn er in Amerika mensen ter dood veroordeeld, terwijl later bleek dat ze de misdaad helemaal niet hadden gepleegd. Mede daardoor staat de doodstraf ter discussie in Amerika legt Donders uit: "De doodstraf staat altijd ter discussie in Amerika, of helemaal niet. Het is maar net hoe je het ziet." Donders legt uit dat de doodstraf in de Verenigde Staten blijft bestaan zolang de meerderheid van de bevolking voor is: "En dat is zo: iets meer dan de helft van de Amerikanen is voor de doodstraf."

Toch ziet Donders de steun voor de doodstraf in Amerika dalen: "De cijfers zijn al wel wat veranderd, hoor, want in de jaren negentig zaten ze tegen de 80 procent van de Amerikanen in het algemeen die ervoor was." Dat mensen voor de doodstraf zijn kunnen we ons bijna niet voorstellen in Nederland legt Donders uit: "Maar kijk, in de Verenigde Staten is een hele harde samenleving, over het algemeen, als je daar niet slaagt of als je daar ziek wordt of wat dan ook, ja, dan heb je pech. Ik zeg dit zo omdat dit voor de doodstraf dus eigenlijk ook geldt."

Nederland

In Nederland kijken we heel anders tegen de doodstraf aan: "Er is steeds minder steun voor de doodstraf", vertelt Van Oostrom. "Ipsos heeft in 2023 onderzoek gedaan en daaruit blijkt dat nog maar drie op de tien Nederlanders vindt dat de doodstraf weer ingevoerd moet worden. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het ook nog nooit zo laag geweest."

In de jaren '90 was er weer een korte opleving voor het invoeren van de doodstraf in Nederland. "Peter van Koppen, rechtspsycholoog, verklaarde dit door alle onthullingen die er werden gedaan rond de zaak Dutroux", legt Van Oostrom uit. Marc Dutroux is een seriemoordenaar en verkrachter en werd in 1996 opgepakt nadat hij zes meisjes had ontvoerd en verkracht, waar maar twee van hen het overleefden. "Door al die berichtgeving gingen dus toch meer mensen uit een soort opwelling grijpen naar: Nou, dan moeten we toch doodstraf maar weer invoeren."

"Ik kan me daar ergens wel iets bij voorstellen dat dat in ieder geval je eerste reactie is op van: waarom gebeurt dit?" Legt Donders uit. "Ik heb ook weleens iemand horen zeggen: 'Als het een hond was, hadden we hem afgemaakt.'" Donder legt uit dat ze het er niet mee eens is, maar dat ze begrijpt dat mensen uit emotie soms harde dingen roepen. "Het is altijd goed om verder te kijken, omdat er gewoon echt in de geschiedenis ook zo vaak is aangetoond dat het toch net iets anders zit en de doodstraf is onomkeerbaar. Die kun je niet terugdraaien. En dat maakt het natuurlijk echt heel lastig."

Bureau Buitenland

Ondanks dat er in Nederland geen doodstraf meer wordt uitgevoerd, zijn er toch Nederlanders die in het buitenland dit vonnis boven hun hoofd hebben hangen. Bureau Buitenland is een onderdeel van Reclassering Nederland, probeert vanuit daar Nederlanders die in een buitenlandse cel zitten te helpen. "Ik heb een aantal mensen gesproken, Nederlanders die een doodstraf hadden of hebben", vertelt Wildeman, hoofd van Bureau Buitenland. 

Het aantal Nederlanders dat in een dodencel zit valt gelukkig mee, legt Wildeman uit. "Dat is eigenlijk op de vingers van één hand te tellen, tussen de twee en de vijf. Er zijn natuurlijk altijd zaken waar de doodstraf een mogelijkheid is. Dus dat zijn mensen die in voorarrest zitten en die hun vonnis moeten afwachten." Wildeman legt uit dat dat ook heel weinig mensen betreft: "Er zijn op dit moment dus heel weinig Nederlanders die met een doodstraf te maken hebben. We weten dat we ongeveer 2000 Nederlanders in buitenlandse detentie hebben. Dat is best wel veel, als je weet dat er 8000 Nederlanders hier in Nederland vastzitten."

Benieuwd naar het hele verhaal van Jochum Wildeman van Bureau Buitenland of hoor je graag meer over de doodstraf in Amerika van Amerikadeskundige en historicus Coks Donders? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Het Misdaadbureau via je favoriete podcast-app.