De doodstraf overleeft

Peuter in een gootsteenkastje  

Waarom het zo vaak misgaat? "Het heeft voornamelijk te maken met de productie van het middel dat gebruikt wordt als verdoving bij de executie, natriumthiopental. Dit wordt alleen in Europa geproduceerd, maar in 2011 heeft de Italiaanse fabrikant gezegd dat het middel niet meer voor executies gebruikt mag worden. Dus nu zijn ze in Amerika, in verschillende staten, als peuters in een gootsteenkastje aan het experimenteren geslagen. Er worden middeltjes bij elkaar gegooid en dan kijken ze wat er gebeurt. Daar zien we, onder andere deze week, de gevolgen van", aldus Van Loon.  

Ook het toedienen van de injectie gebeurt vaak niet professioneel, volgens Van Loon: "Artsen werken hier sowieso niet aan mee. Die leggen natuurlijk een eed af. De Amerikaanse Vereniging van Medici verbiedt medici ook om hieraan mee te werken. Dan krijg je per definitie dat onkundig personeel probeert er iets van te maken."

Humaan?  

Vroeger vonden executies vaak plaats in het openbaar, vanwege de afschrikwekkende werking. Bij Christa Pike werden de gordijnen juist dichtgetrokken, om het zo humaan mogelijk te laten lijken, zegt Van Loon. Hij is sceptisch: "Na mijn onderzoek kan ik de conclusie trekken dat de humane doodstraf niet bestaat. Maar je moet ook de vraag stellen: voor wie moet het humaan zijn? Voor degene die de doodstraf ondergaat, of voor de burgers?"  

Afschaffing  

Er zijn twee grote kantelingen geweest in hoe naar de doodstraf werd gekeken, volgens Van Loon: "In de eerste plaats aan het einde van de Middeleeuwen, zo rond de vijftiende eeuw. Dan zie je dat de meest verschrikkelijke methoden uit beeld verdwijnen. Balthasar Gerards, de moordenaar van Willem van Oranje, werd op het marktplein in Delft gevierendeeld. Dat was ook meteen de allerlaatste keer in Nederland." Het tweede kantelpunt kwam midden in de negentiende eeuw: "Je merkt dat het voor ons als collectief te onprettig wordt. Dan zie je dat in steeds meer landen de doodstraf wordt afgeschaft. Venezuela was de eerste, en Nederland was de vierde in 1870."   

Bij de laatste twee executies in Nederland in 1860 was het duidelijk dat het publieke sentiment veranderd was: "Toen Pieter Pijnacker in Gouda voor moord werd opgehangen, was het al best een tijd geleden dat er in Nederland een publieke ophanging was. Toen daar 7000 mensen kwamen kijken, bleek het voor veel van hen heel erg gruwelijk te zijn. De kranten stonden bol van verhalen over hoe vrouwen flauw waren gevallen en mensen gillend weg waren gerend. Drie maanden later stond in Maastricht een executie gepland. Daar was het sentiment ineens totaal anders. Waar het eerst een spektakel was waar iedereen op afkwam, werden nu de kinderen van straat gehaald en alle ramen en gordijnen gingen dicht." 

Terug naar het dorpsplein?  

Toch lijkt er met de oproep van Hegseth om de executie van Nidal Hasan live te tonen een terugkeer te zijn naar dat dorpsplein. Van Loon ziet het als een breuk met de trend van het wegstoppen van de executies: "Als je met overtuiging kiest om een straf als de doodstraf toe te passen, dan moet je ook eerlijk zijn. De dood is gewoon heel gruwelijk en bloederig en smerig. Ergens denk ik ook: er zijn volgens mij veel mensen die achter hun computer typen dat ze voor de doodstraf zijn, zonder na te denken over welke realiteit daarbij hoort. Op deze manier zou je die realiteit wel zien."  

De Amerikanen zouden zich ook in een illuster rijtje scharen, met landen als Iran, Afghanistan en Noord-Korea, waar nog publieke executies plaatsvinden. Het is maar de vraag of het zo ver zal komen, denkt Van Loon: "En wat we ook zien, is dat diezelfde overwegingen die bij ons plaatsvonden rond 1860, toen we in Nederland besloten: dat willen we niet meer, die spelen nu onmiddellijk weer, want het wordt geopperd en ook voorstanders van de doodstraf zeggen nu: 'ho ho, het moet niet op deze manier, het moet wel achter de gordijntjes, we moeten het niet zien.'"