Netanyahu's afbraak van de rechtsstaat zorgt voor vertrek tienduizenden Israëliërs

Uit onderzoek van de Universiteit van Tel Aviv blijkt dat er tussen 2023 en 2025 zo'n 270.000 Israëlische burgers Israël hebben verlaten voor minimaal drie maanden. "Dat is wel echt tienduizenden Israëliërs meer dan een decennium eerder", zegt Gilad Perez, correspondent in Israël en de Palestijnse gebieden voor het AD. "2023 was ook het jaar dat Netanyahu aantrad en met beleid kwam."

Wetswijziging

Veel Israëliërs vertrokken toen vanwege de juridische hervormingen. "Er werd een reeks wetswijzigingen doorgevoerd om meer macht toe te trekken naar de regering en de macht bij het Hooggerechtshof juist te beperken", aldus Perez. "Hierom gingen Israëliërs begin 2023 de straat op om te vechten voor de democratie." 

Daarnaast waren 7 oktober en de bijkomende veiligheidszorgen belangrijke redenen om te vertrekken. "Mensen willen ook geen kinderen laten opgroeien in een land waar je om de zoveel tijd de schuilkelder in moet." Ook zijn economische en demografische factoren reden voor vertrek. "Religieuze joden krijgen meer kinderen en stemmen vaak rechtser. Dan voelt het land voor seculiere Israëliërs toch minder fijn."

Rechtsstaat in het geding

Volgens Peter Malcontent, universitair docent en expert op het Israël-Palestijns conflict, is er in Israël nog steeds sprake van een democratie - over ruim twee maanden gaan de stembussen open - maar het is wel een 'democratie met mankementen' geworden, zegt hij. "Het grootste mankement is dat er een regering zit die meer macht wil bij de regerende partijen om daarmee ook lánger aan de macht te blijven", aldus Malcontent. "Er zijn ook ultraorthodoxe partijen die wetgeving willen die gunstig voor hen is, ook al kan dat negatief uitpakken voor de rest van Israël."

Zo zijn er twee fronten ontstaan in Israël. Aan de ene kant de regeringspartijen die de rechterlijke macht een kopje kleiner willen maken en aan de andere kant de oppositiepartijen, zowel links als rechts, die de rechtsstaat in stand willen houden. "De regerende partijen trekken continu de autoriteit van het Hooggerechtshof en de procureur-generaal, de hoogste juridische ambtenaar, in twijfel", zegt Malcontent. "Ze zijn echt uit op een afbraak van de rechtsstaat."

Dat blijkt ook uit de wetten die in 2023 zijn aangenomen. Malcontent geeft enkele voorbeelden: de regering heeft de macht om rechters te benoemen, de vrijheid van de pers is beperkt, ultraorthodoxe joden hoeven niet in militaire dienst terwijl andere joden dat wel moeten, de vrijheid van meningsuiting op universiteiten werd beperkt en er is een begin gemaakt aan genderscheiding in het onderwijs. 

Verkiezingen

Vóór 7 oktober gingen veel Israëliërs nog de straat op om hun stem te laten horen. Toen de oorlog was uitgebroken, gingen veel mensen de straat op om Israëlische gijzelaars terug te krijgen. "Maar toen zij allemaal terug waren, stonden de antiregeringsprotesten op een lager pitje", zegt Perez. "Richting de verkiezingen laten veel Israëliërs wel weer vaker hun stem horen. De peilingen laten ook zien dat het spannend gaat worden tussen de pro- en anti-Netanyahupartijen."