Jocelyn de Kwant: Je suis une grutto

Als boswachter van een aantal weidevogelgebieden rond Amsterdam, staat mijn hoogseizoen voor de deur: het broedseizoen. Het eerste kievitsei is afgelopen week gevonden, de grutto's baltsen boven mijn hoofd. Samen met mijn collega’s en boeren hebben we de zonnepompjes voor de plasdrassen weer schoongepoetst en klaargezet. Op het landje van Geijsel, waarop elk jaar een laagje water wordt gezet, kwam de afgelopen weken de ene na de andere groep grutto's neergestreken, moe na hun wonderbaarlijke reis vanuit Senegal. Elk jaar verwonder ik me weer hoe trouw ze terugkomen naar dezelfde plekken. En dat op het landje een vaste rangschikking is van welke groep waar zit: de wulpen links achter, de ijslandse grutto's er vlak voor, de Nederlandse grutto's rechts naast het kleine eilandje. Het zegt u hoogstwaarschijnlijk niets, maar het is een wonderlijk gezicht. Uit onderzoek blijkt er een enorme hersencapaciteit verpakt in die kleine koppies, waarmee ze jaar in jaar uit dezelfde partner kiezen, beslissingen maken, knopen doorhakken, hun kroost opvoeden.

Dit jaar verscheen er een film over mijn gebied De Ronde Hoep, waarin filmmaker Pim Chiel in het hart van De Ronde Hoep een wildcamera richtte op meerdere nestjes. Ik zal nooit de beelden vergeten van de treurende grutto die ontdekt dat z'n nestje is leeggegeten, eromheen drentelt en steeds lijkt te checken: zijn mijn kuikens echt weg? Zoals de grote trekvogelonderzoeker Theunis Piersma mensen al jaren probeert te wijzen op het feit dat vogels veel meer op ons lijken dan we denken. Ze zien dat vogels in het zoeken naar oplossingen voor problemen hetzelfde doen als de mens. Ze reageren niet als machines. In wetenschappelijke onderzoeken die hij publiceert, waarin het allemaal draait om significantie en wat je echt kunt bewijzen, kan hij dit soort bevindingen niet kwijt. Maar in het boekje 'Wondervogels' van Jantien de Boer vertelt hij over de wonderlijkste ervaringen.

Maar ook ik voel het aan alles als ik door de weilanden loop die ik beheer: ik kom hier in een gemeenschap. Deze grutto's, tureluurtjes en kieviten komen hier langer dan ik. Maar dan kan ik er tegelijkertijd niet met mijn hoofd bij dat ik nu alweer kieviten nestkuiltjes zie maken op een van de weinige percelen in De Ronde Hoep waar géén weidevogelbeheer op zit. Waarom zijn ze niet slim genoeg om een ander veldje op te zoeken? Ga daar weg, wilde ik roepen toen ik er deze week langsliep: ga naar de naastgelegen boer die wél aan weidevogelbeheer doet! 'Argh, dan vragen ze er toch om om uit te sterven!', riep ik gefrustreerd uit. Wat natuurlijk stom en onterecht is, want ik weet rationeel dat maar 2% (!) van alle graslanden in Nederland een uitgestelde maaidatum heeft; dat het slecht gaat is echt niet de schuld van de vogels zelf.

Maar dan nog: al kiezen deze kieviten net het verkeerde veldje; ook daarin lijken vogels en mensen op elkaar. Ook wij mensen maken keuzes die slecht uitpakken. Bouwen woonwijken in overstromingsgebieden, sterker nog: de helft van ons land is gebouwd in een delta, en voor zover ik weet zijn er maar weinig mensen die in het vooruitzicht van de klimaatextremen hun boeltje pakken naar een hoger gelegen gebied. Dus ja, Theunis Piersma heeft echt gelijk: zo veel verschillen we niet van elkaar, de vogels en de mensen. We maken allemaal net zoveel slimme als domme keuzes, en vooruitkijken is niet ons sterkte punt. Te denken dat we de slimmere diersoort zijn, omdat we toevallig een beetje kunnen lezen en schrijven, is de grootste misvatting die er is. Dus als u vandaag de vogels weer hoort zingen en baltsen; denk dan, je suis une grutto.