De roerdomptelling komt eraan

Morgenavond is de regionale roerdomptelling in Noord-Holland. Al drie jaar lang tel ik mee in het Ilperveld, een natuurgebied boven Amsterdam dat bestaat uit grote oppervlaktes aan riet tussen eilandjes met grazende koeien. 'Vaarland' noemen we dat. Met meerdere bootjes tegelijk trekken we net voor zonsondergang het gebied in, om vervolgens twee uur lang stil te liggen op een vast punt. 

Zitten in dat bootje, terwijl de lucht langzaam oranje kleurt, worden we ondergedompeld in een kakafonie van vogelgeluiden. Brandganzen, rietgorzen, rietzangers, en ook scholeksters, grutto’s en tureluurs. Elk met hun eigen kenmerkende gezang en geroep. We voeren ze allemaal in op waarneming.nl, onderwijl we wachten op het magische geluid van de roerdomp, een laag trillend 'hoemp, hoemp hoemp'. Drie, vier of vijf keer; elk mannetje houdt een eigen aantal hoempen aan.

Zo luisteren we naar mannetjesroerdompen. En als we rietvogels of akkervogels tellen, dan zijn dat ook mannetjes. Wat zeg ik, ik wist niet beter dan dat alleen de mannetjes zingen, zo heb ik dat geleerd. Bij uiterlijke kenmerken ligt de focus ook op de mannetjes, dus vond ik dat niet meer dan normaal. 

Vrouwtjes maken vaak minder harde geluiden, en zijn vaak moeilijk te horen; dus heel belangrijk kon het niet zijn, is de heersende gedachte.

Sinds Darwin is de overtuiging dat mannetjes de belangrijkste rol spelen bij de evolutionaire ontwikkeling van zang, namelijk om te wedijveren met een ander mannetje. Zang van vrouwen werd – en wordt- gezien als een afgeleide van de zang van mannen, zonder eigen biologische betekenis. Als de vrouwtjes al iets spannends doen, dacht men, dan heeft het vooral te maken met de keuze voor een mannetje.

De vrouwtjes als de dociele, onbelangrijke soort, met weinig ander rollen dan die van broedmachine; de manosphere is er niks bij. 

Maar dat blijkt dus niet terecht. Een groep Engelse onderzoekers, ze noemen zichzelf ‘The Galbatrosses’ (3x raden welk geslacht), probeert nu iets aan te doen aan die blinde vlek. Zoals een van de leden zei: "Als we vogels echt willen beschermen, kunnen we niet de helft van de vogelgemeenschap blijven negeren."

Bij tropische vogels zingen vrouwtjes soms net zo hard, of zelfs harder. Hele duetten worden daar gehouden tussen mannen en vrouwen. Ook dichter bij huis blijken bij vinken en roodborstjes de vrouwen te zingen. We weten het gewoon vaak niet, omdat er nooit echt goed naar is geluisterd. 

Het is trouwens niet zo dat we geen enkel geluid van vrouwtjesvogels kennen. Wat te denken van het geluid dat we al 90 jaar associëren met een mannetjeseend in een matrozenpakje: 'kwak kwak'. Het zijn de vrouwtjes die dit geluid maken, een woerd zegt nooit kwak. Blijkt Donald Duck al die tijd een vrouw te zijn geweest. En wat te denken van zijn neefjes: kwik, kwek en kwak?

Morgen is de roerdomptelling, en ik zal me net als de vorige keer twee uur lang onderdompelen in vogelgeluiden. Maar dit jaar zal ik voor het eerst eens echt kijken wie al die geluiden maakt. En mijn oren spitsen voor dat andere, zachtere geluid.