We drinken matcha en lezen literatuur: doen we het voor onszelf of voor anderen?

Bij performatieve smaak draait het om meer dan wat je zelf mooi, lekker of interessant vindt. Het gaat er vooral om dat anderen zien dat je goede smaak hebt. Zo lees je bijvoorbeeld een ingewikkeld boek op het terras, bestel je een bijzondere matcha of luister je naar obscure jazz. "Je hebt vooral smaak om aan anderen te laten zien dat je goede smaak hebt", legt Kooyman uit.

Dat is op zichzelf niet nieuw. Het etaleren van goede smaak is volgens Kooyman van alle tijden. Wat wel veranderd is, is de manier waarop we ontdekken wat op dit moment als goede smaak geldt. Waar vroeger bijvoorbeeld radi dj's en modeontwerpers bepaalden welke muziek of kleding interessant was, hebben sociale media die rol grotendeels overgenomen. Op TikTok en Instagram zien we wat populair is en kunnen we die smaak vervolgens eenvoudig overnemen.

Een identiteit bij elkaar kopen

Die toegankelijkheid heeft ook een keerzijde. Als iedereen dezelfde interieurtrends volgt, dezelfde kleding draagt en dezelfde bijzondere koffies bestelt, wordt het steeds moeilijker om je te onderscheiden. "Het heeft nu iets van een kopieer-plakeffect. Dit wordt gezien als goede smaak, dus ik koop even die identiteit bij elkaar", zegt Kooyman. Tegelijkertijd willen mensen juist authentiek zijn. Ze willen hun eigen keuzes maken, maar zijn zich er steeds vaker van bewust hoe die keuzes op anderen overkomen. Tijdens een smaakonderzoek in Amsterdam sprak Kooyman een jonge vrouw die in een koffiebar een boek aan het lezen was. Na een minuut werd ze zo zelfbewust van het feit dat anderen haar daar zagen zitten, dat ze niet meer van haar boek kon genieten. Ze stond op en vertrok naar het park.

Cultureel kapitaal als alternatief

Volgens Kooyman speelt ook de groeiende kloof tussen arm en rijk een rol. Een eigen huis of dure auto is voor veel jonge mensen steeds moeilijker bereikbaar. Cultureel kapitaal is dat wel. Met een bijzondere matcha latte, een interessant boek of een obscure muzieksmaak kun je alsnog laten zien dat je ergens bij hoort. En wie echt onderscheidend wil blijven, moet tegenwoordig soms juist iets geheimzinniger doen. Zo delen trendgevoelige stedelingen op Instagram wel beelden van een bijzondere bar of winkel, maar laten ze de naam bewust achterwege. De exclusieve adresjes blijven zo voorbehouden aan een kleine groep.

Helemaal ontsnappen aan performatieve smaak lijkt lastig. Kooyman adviseert daarom om jezelf wat vaker uit te dagen: ga eens zonder aanbevelingen een boekwinkel binnen en kies een boek dat je aandacht trekt. Niet omdat het populair is of omdat anderen het goed vinden, maar omdat je er zelf nieuwsgierig naar bent.