Cartoonisten onder druk: 'Wat gebeurt er als ik een té scherpe tekening maak?'

De druk op cartoonisten is tweeledig. Aan de ene kant gaat het om bedreigingen door populistische regimes en dictaturen. Ook worden er rechtszaken aangespannen door machthebbers die niet goed tegen kritiek kunnen. Daarnaast verdwijnen kranten, of plekken in kranten: "Zo wordt het steeds moeilijker om jezelf te onderhouden als politiek tekenaar", licht Royaards toe.

Kracht van cartoons  

Ondanks dreigementen gaan veel cartoonisten toch door met hun werk. Ze weten dat ze met hun cartoons impact hebben en echt verandering kunnen maken. "Voorheen kon je in landen als Rusland, China en Noord-Korea überhaupt geen politiek tekenaar zijn, maar nu zie je dat het ook dichterbij moeilijker wordt." 

In Hongarije bijvoorbeeld, waar al jaren een rechtszaak loopt tegen Gábor Pápai, aangespannen door Orbán. Ook in Turkije: daar speelt al vijf jaar lang een rechtszaak tegen cartoonist Zehra Ömeroğlu en is het satirisch weekblad waar zij voor werkte zelfs verboden. Regeringen zijn zo heel inventief om satirici het zo moeilijk mogelijk te maken. Veel collega tekenaars denken ook: "Wat gebeurt er als ik een te scherpe tekening maak?".

Vrije pers

Begin vorig jaar nam Ann Telmes ontslag bij The Washington Post, omdat haar spotprent over Bezos was geweigerd door de opinieredactie. Een paar maanden later speelde er een zaak rondom Felipe Galindo-Feggo, ook in de VS. Zijn cartoon, getekend vanuit het perspectief van een migrant, waarbij de strepen van de Amerikaanse vlag als het ware een hek vormden, werd verboden om tentoongesteld te worden: "Het was onderdeel van een expositie in de Smithsonian over de geschiedenis van Amerika en die is expliciet op een zwarte lijst terecht gekomen."

Toch gaat het hier in Nederland goed. Nederland is in 2025 een plekje gestegen op de World Press Freedom Index, waardoor we nu op plaats drie staan. Maar volgens Royaards is er toch sprake van een glijdende schaal. Na een spotprent die hij maakte over Wilders riep deze vervolgens zijn volgers op X op om hun abonnement op Trouw op te zeggen: "Op zich klinkt dat vrij onschuldig, maar het is wel een politicus die eigenlijk een directe aanval doet op de vrije pers."

Toekomst

Blijven doorgaan met zijn werk is volgens Royaards dan ook erg belangrijk. "Ik denk het beste wat er aan te doen is, is blijven tekenen en aandacht blijven vragen voor het belang van politieke cartoons." Spotprenten maken over machthebbers is een "hele effectieve manier om de democratie en de vrijheid van meningsuiting te verdedigen.”