Nederland speelt steeds grotere rol in illegale sigarettenhandel 'Het is echt een industrie geworden'

De omvang van de handel is lastig vast te stellen, juist omdat het om een illegale sector gaat. Wel werden in Nederland en België de afgelopen drie jaar 39 illegale sigarettenfabrieken ontmanteld. Volgens bronnen uit het milieu zouden er op dit moment nog altijd meerdere fabrieken actief zijn.

Miljoenen sigaretten per week

De productie draait op industriële schaal. Volgens Van Wely kan één productielijn zeven tot acht miljoen sigaretten per week produceren. Grote fabrieken beschikken vaak over meerdere lijnen tegelijk. "Dan pak je zeker dertig miljoen sigaretten per week", vertelt hij.

De aantrekkingskracht zit vooral in de winst. Een slof sigaretten kost volgens Van Wely slechts enkele euro's om te produceren, terwijl deze voor een veelvoud wordt doorverkocht. De hoge accijnzen op tabak maken de illegale markt bovendien steeds aantrekkelijker voor rokers die op zoek zijn naar goedkopere alternatieven. Daardoor rijst volgens hem ook de vraag in hoeverre het antirookbeleid nog het gewenste effect heeft.

Achter de schermen van een illegale sigarettenfabriek

Voor zijn onderzoek sprak Van Wely met een man die onder de schuilnaam Tony vertelt over zijn verleden als eigenaar van een illegale sigarettenfabriek. Hij belandde naar eigen zeggen via andere vormen van handel in de tabakswereld. "Kijk, hoe ben ik in de illegale sigarettenhandel terecht gekomen? Ja, gewoon zoals het vroeger ging. Je zat in de handel. Je deed vuurwerk, imitatiekleding. Eigenlijk dat soort handel." Uiteindelijk besloot hij niet langer sigaretten in te kopen, maar ze zelf te produceren.

Volgens Tony hebben de fabrieken weinig weg van een geïmproviseerde werkplaats. In grote loodsen worden complete slaapvertrekken, keukens en kantines gebouwd voor tientallen werknemers die dag en nacht produceren. Ook Van Wely zag tijdens een inval hoe professioneel de sector is geworden. Werknemers, vaak afkomstig uit Oost-Europa, verblijven soms dagenlang op het terrein terwijl de machines onafgebroken draaien. "Het gaat niet meer om kleinschalige illegale handel. Het is gewoon een industrie geworden."

Gewoon te koop bij de afhaalzaak

Waar illegale sigaretten vroeger vooral vanuit een achterbak werden verkocht, zijn ze tegenwoordig op veel meer plekken verkrijgbaar. Volgens Van Wely zijn ze te vinden bij buurtsupermarkten, voetbalkantines en zelfs afhaalrestaurants. Het taboe lijkt grotendeels verdwenen. Daarnaast worden sigaretten steeds vaker aangeboden via dezelfde distributienetwerken die ook andere illegale producten bezorgen. Bestellen kan soms net zo eenvoudig als het laten bezorgen van een pizza.

Zorg over toenemend geweld

De groei van de illegale sigarettenhandel brengt volgens Van Wely ook nieuwe risico's met zich mee. In België zijn al gevallen bekend van gewelddadige overvallen op illegale fabrieken, waarbij daders zich voordeden als politieagenten en werknemers werden bedreigd of gegijzeld. Volgens de misdaadjournalist is het naïef om te denken dat dergelijke situaties Nederland zullen overslaan. "Waar veel geld in omgaat, zijn de belangen groot en heb je concurrentie en vindt er geweld plaats", zegt hij.

Voorlopig lijkt de handel alleen maar verder te groeien. En zolang de winsten hoog blijven en de pakkans relatief beperkt is, verwacht Van Wely niet dat de illegale sigaret snel uit het straatbeeld zal verdwijnen.