Hoe kan armoedebestrijding beter aangepakt worden? 'Het was vroeger simpeler'

"De problemen zijn niet opgelost", zegt Custers. Hoewel de armoedecijfers in Nederland van nu heel erg verschillen met die van jaren 80, was het systeem rondom armoede destijds "een stukje toereikender en zekerder", aldus Custers. Waar mensen die onder de armoedegrens leefden toentertijd een bijstandsuitkering kregen, gebeurt dat tegenwoordig met het toeslagenstelsel. "Het was vroeger simpeler." 

Welvaartstijging

Volgens Custers is het voordeel van het toeslagenstelsel dat "een grote groep mensen heel gericht" bereikt kunnen worden met "instrumenten" als het kindgebonden budget en de huurtoeslag. "Dat heeft bijgedragen aan de lagere armoedecijfers." Dat wordt nog weleens vergeleken met de bijstandsuitkering van weleer, die als "toereikender" werd gezien. En dat klopt ook, zegt Custers. Er is namelijk een welvaartstijging geweest van zo'n 30 procent, maar daar zijn de toeslagen, of de bijstand van toen, niet "in dezelfde mate" op gecorrigeerd. 

Inflatie

De toeslagen zijn wel omhooggegaan, maar "in de context van de enorme inflatie" van de afgelopen paar jaar. Zo heeft het laatste kabinet-Rutte de bijstand met 10 procent verhoogd, maar dat was "nauwelijks genoeg om de inflatie bij te benen, we hebben nog steeds niet gecorrigeerd voor de welvaartswinst die de rest van Nederland wel heeft meegemaakt", aldus Custers. 

Alternatieven

Het toeslagenstelsel is ook nog eens "onvoorspelbaar en onzeker", omdat dat wordt berekend op basis van een geschat inkomen. Mocht iemand dan toch (iets) meer binnenkrijgen, moeten die toeslagen volledig of deels worden terugbetaald. Er zijn volgens Custers "wijze rapporten" voor een alternatief toeslagenstelsel, zoals eentje waarbij er niet meer teruggevorderd kan worden. "Dat is dan iemands voordeel en wordt het jaar erop bijgesteld."

Daarnaast zou er een basisinkomen en een nieuw belastingstelsel opgezet kunnen worden, noemt Custers als andere optie. Het kindgebonden budget zou ook "direct" naar de branche kunnen gaan. "Maar met al die vormen kom je er niet onderuit dat het ergens meer gaat kosten of dat sommige mensen minder goed uitkomen", voegt Custers toe. "Daardoor is het zo’n lastig politiek dossier." 

Nieuwe methode

Er wordt tegenwoordig ook een andere methode gehanteerd om de armoedecijfers te berekenen, legt Custers uit. Voorheen werd er door het CBS gekeken naar iemands inkomen, maar werd iemands spaargeld niet meegenomen in de berekening. Het SCP beoordeelde aan de hand van een "toereikend budget, wat iemand nodig heeft om mee te kunnen doen." Inmiddels is dat samengevoegd, vertelt Custers, en wordt er ook gekeken naar iemands vermogen. 

Een alleenstaande valt onder de armoedegrens als zij minder dan 1600 euro per maand binnenkrijgen, voor een stle met kinderen ligt dat op 3000 euro. "Als je er net boven zit, heb je het ook niet breed en heb je moeite met rondkomen en huisvestingsproblemen. We hebben het over een bredere groep die op of onder die armoedegrens zitten", voegt Custers daaraan toe. 

Bestaanszekerheid

"De armoedegrens is schrijnender en dieper", concludeert Custers. Daarom is het "belangrijk" om een ander stelsel in te richten. "Vooral omdat het systeem onbedoeld heel veel onzekerheid met zich meebrengt, mensen verwart als ze meer willen werken en het mensen in de schulden bij de overheid brengt, terwijl ze daar afhankelijk van zijn voor hun bestaanszekerheid."