Documentaire 'De Manager' legt ongemak op de werkvloer bloot

Een medewerker die tegenover twee leidinggevenden zit, een vooraf ingevuld beoordelingsformulier en vragen waarop de uitkomst soms al lijkt vast te staan. In de documentaire De Manager wordt zichtbaar hoe ongemakkelijk functioneringsgesprekken kunnen zijn. De film roept herkenning én discussie op, ook binnen het bedrijfsleven. 

Voor documentairemaker Maartje Bakers komt de film voort uit persoonlijke frustratie. Bijna twintig jaar werkte ze voor dezelfde werkgever, waar ze elf verschillende leidinggevenden meemaakte. Gaandeweg zag ze overeenkomsten tussen de managers en hun manier van werken. "Op een gegeven moment dacht ik: het is eigenlijk een soort diersoort. Misschien kan ik ze wel bestuderen door er een film over te maken", vertelt ze. 

Een gesprek dat niet echt tweezijdig voelt 

Volgens Bakers wringt het bij functioneringsgesprekken vaak tussen de belofte en de praktijk. Hoewel zo’n gesprek 'tweezijdig' moet zijn, heeft de manager zich doorgaans al voorbereid en een oordeel gevormd. De medewerker mag reageren, maar kan het gevoel krijgen dat de uitkomst al vaststaat en reageren dus geen zin heeft. 

Ook de taal en methodes die managers tijdens trainingen aanleren, vallen op. Gesprekken verlopen soms volgens vaste stappen en formules, waardoor ze eerder ingestudeerd dan oprecht overkomen. Bakers ziet daarin een bredere spanning: van managers wordt verwacht dat ze empathisch zijn en persoonlijke aandacht geven, terwijl ze tegelijkertijd verantwoordelijk blijven voor efficiëntie, resultaten en winst. 

Tijdens vertoningen merkt ze dat de film uiteenlopende reacties oproept bij werknemers, HR-professionals, bestuurders én CEO's. Veel kijkers herkennen het ongemak, al is het volgens haar verleidelijk om vooral naar het gedrag van anderen te kijken in plaats van naar het gedrag van jezelf.

Werken zonder bazen 

Een ander perspectief komt van Erik de Jong, verbonden aan Ivy Global. Het bedrijf voert technische projecten uit met studenten en young professionals, begeleid door ervaren krachten. Managers ontbreken: medewerkers krijgen juist de ruimte om zelf beslissingen te nemen.

Kleine besluiten nemen medewerkers zelfstandig. Bij grotere vraagstukken vragen ze advies aan collega's of bespreken ze de kwestie in een groep. Besluiten over bijvoorbeeld strategie en het salarismodel worden gezamenlijk genomen. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid zo veel mogelijk bij de mensen die het werk daadwerkelijk uitvoeren. 

Volgens De Jong levert die aanpak meer autonomie, vrijheid en werkgeluk op. Ook betekent het niet dat moeilijke gesprekken verdwijnen. Collega's moeten elkaar nog steeds aanspreken op gedrag en prestaties. Het verschil is dat feedback niet uitsluitend via een leidinggevende loopt.

Niet alleen het gesprek, maar het systeem

Bakers noemt zelfsturing interessant omdat die de organisatiestructuur bij de bron aanpakt. De vraag is volgens haar niet alleen hoe managers beter leren communiceren, maar ook waarom organisaties hun onderlinge verhoudingen op deze manier inrichten.

De documentaire biedt geen eenvoudig stappenplan voor beter leiderschap. Wel zet De Manager aan tot nadenken over de vraag of jaarlijkse beoordelingen en managementtrainingen daadwerkelijk helpen. Misschien begint verandering niet bij een beter functioneringsgesprek, maar bij een andere manier van samenwerken.