Agressie naar zorgmedewerkers neemt toe: "Waarom ben ik hier nog?"

"Als ik Rianne ooit nog tegenkom, dan steek ik een mes tussen haar ribben." Het is een van de bedreigingen die zorgmedewerkers te horen kregen, zo bleek uit recente reportages van Meldpunt Actueel en Nieuwsuur. Andere medewerkers vertellen hoe familieleden dreigen hen via sociale media op te sporen of hen na hun dienst op te wachten bij hun auto.

Ronald Schmidt, directeur van zorgorganisatie Cordaan in Amsterdam, herkent deze verhalen maar al te goed. "Dit is de realiteit waar ik enorm van schrik en die ik de afgelopen jaren sterk heb zien toenemen", zegt hij. "Het begint bijna normaal te worden dat we dit soort verhalen horen." Volgens Schmidt varieert de agressie van fysieke intimidatie tot subtielere vormen van bedreiging. "Mensen worden tegen een muur geduwd, bedreigd of publiekelijk door het slijk gehaald op sociale media. Dat komt heel dichtbij voor collega’s op de werkvloer."

Vooral wanneer medewerkers wonen in dezelfde stad waar zij werken, kan de impact groot zijn. "Dan voel je je ook in je privéleven minder veilig. Je loopt anders door je eigen straat of gaat anders naar de supermarkt."

Sinds corona sterker zichtbaar

Schmidt ziet een duidelijke toename sinds de coronaperiode. "Agressie is nooit helemaal afwezig geweest, maar de laatste jaren horen we het veel vaker. Het is echt een groot probleem geworden." Dat baart zorgen, juist omdat de zorgsector al kampt met personeelstekorten. Medewerkers vallen uit, verlaten de sector of raken gedemotiveerd. "Jonge mensen beginnen vol idealen aan dit werk, maar kunnen snel teleurgesteld raken als ze hiermee te maken krijgen."

Die impact klinkt ook door in de verhalen van zorgverleners zelf. Sommigen vragen zich af of ze hun werk nog willen blijven doen. "Ik doe het voor de cliënten", vertelt een medewerker. "Maar alles eromheen maakt dat ik iedere dienst denk: waarom ben ik hier nog?"

Grenzen stellen

Mark van Dieren van REACT Advies & Training geeft trainingen aan zorgmedewerkers in onder meer de zorg, het onderwijs en bij gemeenten. Ook hij ziet de agressie toenemen. Uit cijfers van het CBS blijkt dat zes op de tien zorgmedewerkers ermee te maken krijgt.

In trainingen leren medewerkers onder meer signalen van oplopende spanning herkennen en gesprekken de-escalerend te voeren. "Bij patiënten met bijvoorbeeld dementie of een delier is vaak meer begrip voor agressief gedrag, omdat er een medische oorzaak is", legt Van Dieren uit. "Maar bij familieleden die gaan intimideren ligt dat anders."

Daarbij draait het volgens hem om duidelijk begrenzen. "Je probeert eerst begrip te tonen en de oorzaak van de boosheid te achterhalen. Maar als iemand persoonlijk wordt of dreigend gedrag vertoont, moet je dat benoemen en grenzen stellen."

'Dit hoort er niet bij'

Toch vinden zowel Schmidt als Van Dieren dat de oplossing niet alleen bij de trainingen ligt. De maatschappelijke norm moet volgens hen scherper worden. "Het grootste risico is dat we het normaal gaan vinden", zegt Schmidt. "Je mag boos zijn of het ergens niet mee eens zijn, maar er zijn grenzen aan hoe je je gedraagt. Zorgmedewerkers kiezen ervoor om voor anderen te zorgen. Het kan niet zo zijn dat bedreigingen en intimidatie daar gewoon bij horen."