'Psychische labels leggen het probleem bij het individu'

Wat betekent een psychisch label voor iemands leven? Met die vraag begon Floor aan De Week Van. Wekelijks onderzoekt een redacteur van De Rode Draad een onderwerp, ingegeven vanuit diens eigen leven. Floor zag in haar omgeving en op sociale media steeds meer openheid over psychische problemen. Het aantal jongeren dat met mentale problemen kampt stijgt nog steeds, en er wordt openlijk over gepraat - maar dat is niet alleen maar positief. "Jongeren praten veel over hun problemen in stoornistaal", legt Laura Batstra, orthopedagoog aan de Rijksuniversiteit Groningen uit. 

Individueel probleem

Floor kreeg tijdens haar onderzoek veel berichten van mensen die aangaven dat een label hen heeft geholpen. Toch kan een label volgens neurofilosoof en docent aan de Universiteit van Amsterdam Jolien Francken ook extra ruis veroorzaken. "Labels zijn door mensen bedacht om gedrag te classificeren dat we in onze tijd en cultuur afwijkend vinden", legt ze uit. 

Ook Batstra is kritisch op het uitdelen van labels en vindt dat we als maatschappij te veel 'stoornisdenken'. "Daar bedoel ik eigenlijk mee dat we in de afgelopen decennia steeds meer problemen in de samenleving zijn gaan zien, benoemen en behandelen als stoornissen van het individu", legt ze uit. Een label maakt het volgens haar een individueel probleem. "We krijgen minder oog voor factoren in de samenleving die psychisch ziekmakend kunnen zijn. Zoals armoede, discriminatie, marginalisatie, uitsluiting. Het zijn allemaal factoren waar mensen veel psychische stress van kunnen krijgen." 

Sociale factoren

Die context en achtergrond raken uit beeld, wanneer er een lijstje symptomen wordt afgevinkt om iemand te diagnostiseren. "Het is ook heel moeilijk om sociale factoren aan te pakken, om armoede of discriminatie te behandelen", vertelt Batstra. "Terwijl het behandelen van individuen, dat is makkelijker om te doen en je kan er een verdienmodel aan ophangen. (...) Maar je legt het probleem bij het individu", zegt ze. 

In de psychiatrie en psychologie wordt echter steeds meer ondervonden dat dit stoornisdenken problematisch kan zijn. Floor sprak gedurende de week ook met klinisch psychologe Astrid Westenbroek. Zij vertelde haar dat er een verschuiving plaatsvindt, en er inderdaad steeds meer naar omgeving wordt gekeken bij het geven van een label. 

Toch wordt op sociale media, onder het mom van openheid over mentale problemen, veel in labels gepraat. Daar moeten we voor waken, concludeert Floor na de gesprekken met de deskundigen. "Af en toe je niet goed voelen hoort ook bij het mens zijn." Soms voel je je in het leven nou eenmaal slecht. Vaak door hele logische tegenslagen of worstelingen. "Labels kunnen helpen om woorden te geven aan een gevoel. Maar het zegt nog niks over waar dat gevoel vandaan komt." Wellicht doe je jezelf met zo'n label tekort.