'Alzheimer-architect' Henri Snel: 'Een dementievriendelijke samenleving begint bij de voordeur'

Snel reist door het hele land door om buurthuizen, zorginstellingen en gemeenten te helpen hun gebouwen en openbare ruimte dementievriendelijker te maken. Dat is hard nodig, zegt hij. Nederland telt nu ongeveer 300 duizend mensen met dementie. Volgens Alzheimer Nederland zijn dat er in 2040 zo’n 500 duizend.

Zijn missie begon met een persoonlijke ervaring. Zijn moeder kreeg Alzheimer en leefde achttien jaar met de ziekte. Toen zelfstandig wonen niet langer mogelijk was, gingen Snel, zijn broer en zijn zus op zoek naar een geschikt verpleeghuis. "Ik schrok me kapot," vertelt hij. "Ik zag eindeloze gangen, slecht licht, nauwelijks bewegwijzering en vooral heel veel passiviteit." Hoewel er de afgelopen decennia veel is verbeterd, leerde die ervaring hem hoe groot de invloed van de omgeving is op het welzijn van mensen met dementie.

Overprikkeld bij de ingang

Tegenwoordig bekijkt Snel gebouwen door de ogen van iemand met geheugenproblemen. Daarbij begint hij steevast bij de entree. "Juist daar gaat het vaak al mis." Veel buurhuizen hangen hun ramen vol met posters en aankondigen van activiteiten. Goedbedoeld, maar volgens Snel zorgt dat voor overprikkeling. "Mensen met dementie raken daar juist de weg door kwijt."

Een van de eerste vragen die hij stelt tijdens zijn inspecties is opvallend simpel: waar is het toilet? "Als je dringend naar het toilet moet en je kunt het niet vinden, levert dat enorm veel stress op. Mensen met dementie vragen bovendien minder snel om hulp. Als het misgaat, kan dat een traumatisch ervaring zijn."

Duidelijke bewegwijzering is daarom essentieel. Soms zijn kleine aanpassingen al voldoende. Zo adviseerde hij onlangs een organisatie om de kleur van nieuwe toiletbordjes aan te passen, omdat die te veel leken op officiële vluchtwegaanduidingen.

Boodschappen doen met vertrouwen

Een van Snels bekendste projecten is de zogenoemde boodschappenroute. In onder meer Amsterdam-Zuid, Utrecht en Zoeterwoude lopen mensen via speciale tegels met pictogrammen veilig van een ontmoetingsplek naar het winkelcentrum en weer terug. De routes worden niet vóór, maar mét mensen met dementie ontworpen. "Daardoor worden zij mede-eigenaar van zo’n route."

Onderzoek liet zien dat deelnemers minder twijfelden, minder gevaarlijke sluiproutes nemen en zelfstandiger hun bestemming bereikten.

Maar, het ging ook een keer mis. Na werkzaamheden in een Utrechtse straat werden de tegels willekeurig teruggelegd, waardoor pijlen ineens de andere kant op wezen. "Toen realiseerden we ons dat je ook moet regelen wie verantwoordelijk blijft voor het onderhoud."

Klaar voor de toekomst?

Volgens Snel groeit het besef bij gemeenten dat de openbare ruimte beter moet aansluiten op een ouder wordende bevolking. Bij nieuwbouw en herinrichting wordt steeds vaker gekeken naar toegankelijkheid, niet alleen voor mensen met dementie, maar ook voor mensen met een lichamelijke of visuele beperking. Maar, er is ook nog veel werk te verrichten. "Je kunt een hele wijk niet van de ene op de andere dag aanpassen. Maar het helpt enorm als dementievriendelijk ontwerpen vanaf het begin onderdeel wordt van de plannen."