Donateurs Sovjet Ereveld zeggen op na Russische inval Oekraïne: 'Onterecht'

Op het ereveld in Leusden liggen 865 voormalige Sovjet-soldaten begraven die tegen nazi-Duitsland vochten. Een groot deel van hen is afkomstig uit Rusland, maar er liggen bijvoorbeeld ook veel Oekraïners, Georgiërs, Armeniërs, Kazachen en Oezbeken, vertelt Reiding. Hij is al tientallen jaren betrokken bij het ereveld en wist in die tijd ruim honderd soldaten te identificeren. 

De rol van de Sovjets bij onze bevrijding is in onze geschiedenisboeken niet zo dominant. Dat is onrechtvaardig, vindt Reiding. "Het verbaast me dat 27 miljoen oorlogsslachtoffers in de voormalige Sovjet-Unie nog steeds geen onderdeel zijn van het verhaal. Het wordt gauw politiek gemaakt. Terwijl het uiteindelijk ook mensen waren."

Opzeggingen

Sinds de inval van Rusland in Oekraïne op 24 februari 2022 is het sentiment behoorlijk veranderd, merkt Reiding. Rusland wordt nu gezien als Europa’s grootste bedreiging. "In de eerste weken en maanden kwamen behoorlijk wat opzeggingen binnen van mensen die een soldaat hadden geadopteerd (een vorm van donatie, red.) en die niet langer een Russische soldaat wilden adopteren."

Reiding snapt het sentiment, maar vindt dat onrechtvaardig. "Ik snap het sentiment, maar het is natuurlijk best wel gek om een jongen die al 80 jaar dood is, de dupe te laten worden van wat iemand nu elders ter wereld doet. Bovendien is de helft van de soldaten helemaal niet Russisch. Dus er werden ook adopties opgezegd van soldaten uit bijvoorbeeld Kazachstan en Georgië."

Moeilijk om mensen over de drempel te krijgen

Reiding stelt dat de begraven soldaten hiermee voor de derde keer de dupe worden van oorlog. "Eerst waren ze dupe van de Tweede Wereldoorlog, daarna van de Koude Oorlog omdat ze totaal vergeten zijn geraakt en niet geïdentificeerd. Hun familie is niet geïnformeerd. En nu krijg je nog een derde ronde waarbij ze slachtoffer dreigen te worden van een volgende oorlog. Dat vind ik heel onrechtvaardig."

Naast weglopende donateurs, merkt Reiding ook dat potentiële bezoekers van het museum hun aarzelingen hebben. "We zien dat het moeilijk is om mensen over de drempel te krijgen. Het gevoel is toch: Sovjet is Russisch, Russisch is fout: waarom zou ik daarheen moeten gaan? En tegelijk zien we dat iedereen die er geweest is, enorm onder de indruk is. Dat is weleens een vreemd contrast."

Ook steun uit Rusland

Het ereveld krijgt financiële steun van verschillende landen uit de voormalige Sovjet-Unie. Ook vanuit Rusland kwam er steun, een jaar voor de inval in Oekraïne. "De Russen hebben nu alleen gevraagd of ze een bijdrage mogen leveren aan het plaatsen van bloemen, het herdenken en het opknappen van het ereveld deze week. Vanwege de sanctiewetgeving moet daarvoor eerst toestemming worden gegeven."

Heeft Reiding geen moeite met financiële steun uit Rusland? "Het liefst hebben we brede steun", zegt Reiding. "Ik zou willen dat alle landen ons werk steunen uit de voormalige Sovjet-Unie. Zo doen Oekraïne en een aantal landen dat nog niet. We doen niets wat niet mag van de autoriteiten. Het valt volledig binnen de sanctiewetgeving, waarin een uitzondering wordt gemaakt voor het onderhouden van erevelden van de Tweede Wereldoorlog en het herdenken van oorlogsslachtoffers."

Ook Russische hoogwaardigheidsbekleders welkom

Het Sovjet Ereveld staat erop dat iedereen moet kunnen herdenken. Dat betekent in de praktijk dat ook Russische hoogwaardigheidsbekleders welkom zijn op het ereveld: "Dus ook de Oekraïense autoriteiten en dus ook de Russische autoriteiten."

Is hij niet bang dat het ereveld wordt gebruikt voor propaganda? "Ik heb het zelden gezien, ik kan geen concreet voorbeeld noemen. Ik weet in elk geval dat de Russische autoriteiten goed begrijpen dat als ze dat doen met ons werk, dat de samenwerking ophoudt, voor zover daar sprake van is."