Van TikTok naar strafbaar: '75 procent van de jongeren wordt beïnvloed door de manosfeer'

Manosfeer en Andrew Tate

"De manosfeer is de subcultuur waarin mannelijkheid, status en vrouwen heel erg centraal staan, en vooral de rolverdeling tussen mannen en vrouwen", legt Noa van Oostrom van Het Misdaadbureau uit. En als je denkt aan de manosfeer, denk je vaak gelijk aan iemand zoals Andrew Tate. "Dat is de omstreden influencer die in zijn video's omringd wordt door dure spullen, vrouwen en geld. Maar ondertussen staat hij vooral bekend als vrouwonvriendelijk", stelt Van Oostrom. Tate verklaarde zichzelf misogyn, oftewel een vrouwenhater.

Maar hoe vertaalt deze vrouwenhaat zich naar criminele activiteiten? "Juist bij Andrew Tate zie je hoe online ideeën overgaan in strafbare feiten. Hij wordt namelijk samen met zijn broer Tristan in meerdere landen vervolgd", vertelt Maaike Timmerman. "Er lopen echt verschillende rechtszaken tegen hem en zijn broer in Roemenië, Engeland en de Verenigde Staten", voegt Van Oostrom toe. "En dan hebben we het over zaken als mensenhandel, witwassen en seksuele misdrijven."

Jongeren in de manosfeer

"75 procent van de jongeren wordt naar schatting beïnvloed door de manosfeer", vertelt Larissa Hoogsteder van forensische zorginstelling De Waag. "Wij komen bij de forensische doelgroep ongeveer op hetzelfde uit, waarbij ik wel moet zeggen dat de mate van beïnvloeding echt verschillend is." Hoogsteder werkt met jongeren of jongvolwassenen met problematisch gedrag, die in aanraking zijn gekomen of dreigen te komen met politie en justitie. "Daar spelen de thema's die bij de manosfeer ook aan de orde zijn een rol: respect, mannelijkheid, geld verdienen, status, macht en controle." Hoogsteder legt uit dat de overtuigingen uit de manosfeer daar nog eens bovenop komen.

"Wij moeten het onderzoeken, dus we moeten nieuwsgierig en met een open houding vragen naar de ervaringen die zij hebben met internet, welke content ze bekijken en op welke platforms ze zitten", legt Hoogsteder uit. "Maar ook vragen als: ken je Andrew Tate? Wat vind je ervan?" Ze vertelt dat de jongeren heel wisselend reageren op deze vragen. Sommige jongeren staan achter Tate omdat zij ook veel geld willen verdienen en anderen zijn het juist eens met vrouwonvriendelijke gedachten. "Het kan een combinatie van alles zijn en het kan één aspect zijn dat eruit springt."

Strafbare feiten door beïnvloeding

"Mannen die zich laten beïnvloeden door Andrew Tate en soortgelijke beïnvloeders kunnen, als ze een partner hebben, sneller partnergeweld of intieme terreur plegen", stelt Hoogsteder. "Het kan gaan over het controleren van de partner op een hele vernederende, intimiderende manier en daar kan ook fysieke mishandeling bij aan bod komen."

Daarnaast kan het volgens Hoogsteder ook zorgen voor het plegen van een ander soort strafbare feiten. "Het kan ook zijn dat ze heel veel geld willen en zich laten beïnvloeden door het idee dat ze alleen op die manier status en aanzien kunnen verwerven. Dat ze daardoor sneller in staat zijn om op een illegale manier geld te gaan verdienen. Dus om snel status en geld te bemachtigen, wat belangrijk is."

Hoogsteder ziet dat het de mannen voornamelijk gaat om het respect onderling. "Als zij met disrespect behandeld worden, gekrenkt worden, kan dat leiden tot: ‘Ik ga nu toch klappen uitdelen, want anders verlies ik mijn status.’ Dus verschillende vormen van delictgedrag kunnen plaatsvinden door beïnvloeding."

Mannen worden minder populair

"Het heeft deels ook te maken met het feit dat vrouwen steeds zelfstandiger zijn geworden", legt Schouten uit. "Vrouwen werken nu en als vrouwen werken, betekent het dat ze thuis niet altijd alles kunnen blijven doen. Dan moet die man ook wat gaan doen en niet de hele dag thuis zitten gamen als hij van zijn werk komt." Schouten ziet dat steeds meer vrouwen, ook jongere vrouwen, zich afwenden van mannen. "Mannen worden minder populair. Daar wil je eigenlijk niet meer mee omgaan als vrouw, want het is alleen maar een last."

"Vrouwen zijn gewoon veel zelfstandiger geworden en hebben mannen eigenlijk niet meer nodig en dat ergert mannen buitengewoon", stelt Schouten. "In Zuid-Korea zijn er op dit moment 50.000 vrouwen die helemaal niets meer met mannen te maken willen hebben. Dan kun je wel zeggen: we willen die mannen een beetje manieren bijbrengen, maar daar hebben ze dus geen zin in."

Incel

"Dat betekent dat er een soort eenzaamheidssyndroom ontstaat bij mannen die gewoon niet aan een vrouw kunnen komen", legt Schouten uit. "Daardoor raken ze verbitterd. En ik heb dat van jong tot oud gezien: dan gaan ze geweld uitoefenen tegen vrouwen." Een term voor iemand die lijdt aan dit eenzaamheidssyndroom is ook wel een incel. "Incel staat voor onvrijwillig celibatair", legt Van Oostrom uit. "Het zijn vaak heteromannen die geen relaties hebben terwijl ze dat wel willen en ze geven vrouwen of het feminisme vaak de schuld hiervan." 

Online kan het gedrag van incels in groepen extreem worden. "Daar praten ze heel haatdragend en gewelddadig over vrouwen." Volgens de AIVD halen aanhangers van rechts-extremisme hun inspiratie uit incelgedachtegoed en vormt het een gevaar voor de veiligheid.

"Er zal toch in het vervolgingsbeleid van politie en justitie veel meer aandacht voor moeten komen", stelt Schouten. Schouten stelt dat je het gedachtegoed niet kunt en moet verbieden. "Je moet zorgen dat je voldoende programma's hebt en ook wel voorbeelden aanpakken, dus bestraffing en maatregelen daartegen." Hoogsteder maakt zich zorgen over jongeren en de gevolgen van de manosfeer. "Ik hou mijn hart vast voor de jongere generatie, dat het erger en erger wordt. En wat dat betreft: je mag denken wat je wil, maar ik vind het heel belangrijk dat we gaan kijken hoe mensen daar toch weer flexibeler in kunnen gaan denken. Want het is wel zo dat deze gedachten wel degelijk kunnen leiden tot grensoverschrijdend gedrag en dat willen we natuurlijk stoppen."

Benieuwd naar het hele verhaal van Larissa Hoogsteder van forensische zorginstelling De Waag? Of hoor je graag meer over de blik van advocaat Peter Schouten op de manosfeer? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Het Misdaadbureau in je favoriete podcast-app.