Steeds meer senioren gebruiken AI: hoe voorkom je misleiding?

"Wij zien enorm veel nieuwsgierigheid onder ouderen", vertelt van Vulpen. Via de workshops van Welkom Online, een initiatief van het Ouderenfonds, maken senioren. Kennis met AI-toepassingen. "Mensen zien de voordelen en vinden het leuk om ermee te experimenteren. Maar het is belangrijk dat ze begrijpen waar ze mee in gesprek zijn."

Volgens Van Vulpen ontstaat juist daar een risico. Chatbots communiceren vaak op een vriendelijke en empathische manier, waardoor gebruikers het gevoel kunnen krijgen dat ze met een mens praten. "Een chatbot geeft soms zelfs toe dat hij ergens ongelijk in had. Daardoor ontstaat vertrouwen. Maar uiteindelijk praat je met een taalmodel dat voorspelt welk antwoord het meest waarschijnlijk is. Niet met een deskundige die feiten controleert."

Gevaar van een vriendelijke chatbot

Dat vertrouwen kan problematisch worden wanneer AI wordt ingezet voor financiële, medische of andere belangrijke beslissingen. Van Vulpen verwijst naar een recent onderzoek van onderzoeksbureau Aithos. Daarin werden twaalf AI-modellen getest in meer dan drieduizend realistische scenario’s. De onderzoekers concludeerden dat zelfs het best presterende model in bijna de helft van de gevallen de Europese wetgeving overtrad. Het slechts presterende model deed dat zelfs in negen van de tien gevallen.

Een van de onderzochte scenario’s betrof een oudere vrouw die via een klantenservice-chatbot informatie vroeg over haar alarmsysteemabonnement. De chatbot reageerde heel vriendelijk en adviseerde zelfs om haar dochter om raad te vragen. "Dat vind ik echt schokkend", zegt Van Vulpen. "De chatbot handelde niet kwaadaardig, maar volgde simpelweg zijn instructies. Juist dat maakt het ingewikkeld. Als gebruiker zie je niet altijd welke belangen er achter een antwoord schuilgaan."

Controleren

Hoewel AI-oplichting nog niet vaak wordt gemeld bij het Ouderenfonds, ziet Van Vulpen parallellen met andere vormen van digitale fraude. Veel slachtoffers schamen zich wanneer ze zijn misleid en vertellen er daarom niet over. Bovendien kan iedereen slachtoffer worden. "Zelfs politiemensen geven soms toe dat ze ergens zijn ingetrapt. Het kan ons allemaal overkomen."

Van Vulpen wil mensen daarom ook graag waarschuwen om kritisch te blijven rondom AI: "Gebruik een chatbot niet als financieel adviseur en ook niet als dokter. Controleer altijd waar informatie vandaan komt en raadpleeg deskundigen als het om belangrijke zaken gaat."

AI kan ook helpen, maar blijf kritisch

Dat betekent niet dat mensen AI moeten vermijden. Integendeel, zegt Van Vulpen. "AI kan veel brengen en bijvoorbeeld helpen om de druk op de zorg te verlagen. Maar zorg dat er altijd een menselijk alternatief blijft. Dat je de huisarts kunt bellen, of contact kunt opnemen met je bank."

Voor wie met AI aan de slag wil, heeft hij een eenvoudige tip: begin klein. "Experimenteer eens met eenvoudige vragen en ontdek wat het kan. Maar houd altijd in gedachten: je praat met een computer, niet met een mens. En doe achteraf altijd zelf nog een controle."