Grote techbedrijven verliezen rechtszaak over verslavende apps: 'Dit is gigantisch, een doorbraak'

Het voornaamste issue dat naar voren kwam in de rechtszaak was de socialmediaverslaving van de vrouw en de ernstige gevolgen daarvan voor haar mentale gezondheid. De rechtszaak zou een "precedent" scheppen voor vergelijkbare zaken, zegt tech-advocaat Moerel. "De grote winst is dat het niet ging over wat er op de platforms staan. De claim was dat de apps verslavend by design zijn."

Kijkje onder de motorkap

In de VS moeten bedrijven bij dit soort rechtszaken "een kijkje onder motorkap" geven, waardoor nu duidelijk is hoe de bedrijven zelf onderzoek hebben uitgevoerd naar dit soort claims en de resultaten hebben genegeerd. Zo bleek uit hun eigen onderzoek dat jongeren onvoldoende beschermd worden op de apps en dat jongeren die ernstige dingen hebben meegemaakt sneller verslaafd raken aan hun platforms. "Als je kunt bewijzen dat er iets verslavends in het design zit, is dat een onrechtmatige daad en word je aansprakelijk gesteld daarvoor", verduidelijkt Moerel. 

Klokkenluiders

Dat "design" houdt in dat de apps ontworpen zijn met allerlei beloningssystemen, zoals dat bepaalde content na 24 uur verdwijnt. Bovendien bleek uit hun eigen onderzoek dat extreemrechtse content door het algoritme worden gepusht, maar daarvan werd besloten het niet terug te dringen omdat er meer geld mee verdiend kon worden. Moerel noemt deze zaak een "klokkenluiderszaak" en bij volgende zaken als "kernvoorbeeld" gebruikt zal worden. 

Gokken

Chitra Mohanlal is platformonderzoeker bij Bits of Freedom en legt uit dat de "infinite scroll" van deze platforms zo ontworpen zijn, omdat dat je aandacht vasthoudt. "Het werkt als een gokautomaat, het is een variabele beloning", vertelt Mohanlal. "Dat werkt het beste om het klik- en scrollgedrag te laten herhalen." Bovendien wordt jouw algoritme "hyper-gepersonaliseerd", waardoor je nog langer op dit soort platforms doorbrengt. "Zij hebben dat inzicht en weten heel goed hoe ze ons moeten manipuleren." 

Doorbraak

"Het is moeilijk om je daartegen te wapenen als er beproefde methoden worden gebruikt om jouw aandacht vast te houden", vat Mohanlal het samen. Deze rechtszaak is dan ook een "doorbraak", vindt de platformonderzoeker. Loes Pouwels, universitair docent Ontwikkelingspsychologie aan de Radboud Universiteit, schaart zich daarachter. Volgens Pouwels is het vooral belangrijk dat jongeren centraal staan in deze rechtszaken. "Jongeren vinden het belangrijk dat platforms zelf meert verantwoordelijkheid nemen in hun design."

Welzijn

Pouwels benadrukt dat jongeren de algoritmes "te goed" vinden werken en zouden willen dat het minder verslavend wordt gemaakt. "Social media hebben ons veel te bieden, maar het is niet ontworpen om bij te dragen aan ons welzijn." GZ-psycholoog Debbie Been adviseert om ook zelf bepaalde maatregelen te nemen, zoals een tijdslimiet op apps of een extra wachtwoord. "Elke keer als je even tijd hebt, kun je ervoor kiezen of je het dan echt wil."

Beller Oscar Kroes meent dat deze bedrijven er alles aan doen om hun invloed op mensen uit te oefenen en vindt het fijn dat ze nu aansprakelijk gesteld worden. "Er zit zoveel kennis achter die bedrijven, zoveel onderzoek achter de werking van die apps. Het is geen eerlijke strijd." Luisteraar Daniel merkt zelf de negatieve effecten van social media. "We zijn gewoon heel verslavingsgevoelig en het wordt je heel moeilijk gemaakt."