Afzwaaiend burgemeester Mark Boumans waarschuwt: 'Tientallen collega's hebben het echt zwaar'

Boumans legt volgende maand na bijna tien jaar zijn taken neer. De VVD'er kreeg tijdens zijn ambtsperiode te maken met ernstige bedreigingen en moest zelfs onderduiken met zijn gezin. Als woordvoerder voor asiel en migratie binnen de VNG was Boumans een belangrijk gezicht in het asieldebat. Hij drong er bij gemeenten op aan de Spreidingswet te handhaven. Dit schoot in het verkeerde keelgat bij politici als Geert Wilders en voormalig asielminister Marjolein Faber.

Ook uitte Boumans kritiek op het kabinet en zijn eigen partij. Nu hangt de burgemeester zijn ambtsketen aan de wilgen. Hij wordt voorzitter van de Vereniging Hogescholen.

'Meer druk op overlast en problematiek'

"Ik ben al bijna tien jaar met veel plezier burgemeester van Doetinchem en ben echt geworteld in de Achterhoek, dus ik blijf hier ook, maar het is tijd voor een nieuwe uitdaging", vertelt Boumans in Sven op 1. Hij is het burgemeesterschap naar eigen zeggen niet zozeer zat. "Maar het is wel zo dat ik de afgelopen maanden heb nagedacht of ik opnieuw burgemeester zou willen worden op een andere plek. En die afweging leidt nu tot het inzicht dat dat nu wel even mooi is."

Boumans zag het ambt van burgemeester in rap tempo veranderen. "Twintig jaar geleden was ik ook burgemeester. Toen was het echt anders als je kijkt naar de bevoegdheden en verantwoordelijkheden. De samenleving verandert. Er ligt veel meer druk op overlast, op problematiek. En de burgemeester staat in de frontlinie. Moet heel veel doen."

Burgemeesters krijgen heden ten dage veel drek over zich heen. "En dat heeft een behoorlijke impact op jezelf, je gezin en omgeving. Ik heb het de afgelopen vier jaar af en toe voor de kiezen gehad. Dus het is voor mijn gezin en mij fijn om een beetje een rustigere positie te krijgen, die wel relevant is, want dat vind ik wel belangrijk. Je moet wel willen blijven bijdragen aan wat goed is voor Nederland."

'Is dit nog wel leuk?'

Boumans spreekt veel met collega's die grote twijfels hebben over hun burgemeesterschap. "Ik kan je tal van voorbeelden geven in het land waar burgemeesters het echt zwaar hebben. Bij het avondeten komt bij hen echt wel de vraag aan de orde of het nog wel leuk is de komende jaren. Thuis hebben wij dat gesprek echt regelmatig gevoerd. Maar ik voer dat ook heel veel met collega's, omdat zij ook weten dat ik toch aardig m'n kop boven het maaiveld heb uitgestoken en dan graag met mij praten over: wat betekent het voor je? Wat voor loopbaanperspectief heb ik? Is het nog leuk? Er zijn best veel burgemeesters in het land die zich zorgen maken over de vraag: hoe moet dit nu verder?"

Regenboogvlag

Boumans ziet dat de effecten van polarisatie in de samenleving het eerst terechtkomen bij het lokaal bestuur. En dan met name bij de burgemeester. "Je ziet gewoon op allerlei plekken dat het zwaar is." Hij noemt de burgemeester van Oldebroek, Tanja Haseloop. "Daar speelt een discussie met een lokale partij die iets vindt van de regenboogvlag. Er is spanning in de samenleving ontstaan. Als burgemeester ben je gekoppeld aan het college, maar je wilt ook iets doen voor mensen die onder druk staan. Je komt dus in een soort klem terecht die heel ingewikkeld is. Het is één voorbeeld. En zo zijn er tientallen in het land."

Hij kan niet zeggen of deze tientallen burgemeesters daadwerkelijk overwegen op te stappen. "Maar ze hebben het echt zwaar. Het burgemeesterschap is een ondergewaardeerd vak in Nederland, want je staat echt midden in het brandpunt van de samenleving. En nogmaals, dat was twintig jaar geleden echt niet zo. Dus dat is echt veranderd."

Asiel

Boumans heeft als asielwoordvoerder binnen de VNG veel mensen tegen zich gekregen. "Mensen denken daar erg verschillend over, dus op het moment dat je namens 342 gemeenten een opvatting hebt, apprecieert een deel dat wat minder. Ook binnen mijn eigen gemeente moet je daar eerlijk over zijn. Er zijn ook Doetinchemmers die anders denken over asiel dan wat ik heb verkondigd."

Dat bleek vorig jaar des te meer toen een commissievergadering over een asielzoekerscentrum in Doetinchem totaal uit de hand liep. De ME moest in actie komen, er werd zwaar vuurwerk naar de politie gegooid en de ingang van het gemeentehuis werd in brand gestoken. Uiteindelijk moesten Boumans en zijn gezin wegens doodsbedreigingen onderduiken.

'Onderwerp gekaapt'

De buurt was niet enthousiast over de komst van een azc, maar nog tamelijk kalm, herinnert Boumans zich. "Maar in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen kwam er wind onder. We moesten vooraf oefenen hoe we het stadhuis uit zouden komen, mochten er mensen binnendringen met geweld. Dat is natuurlijk niet iets dat je echt wilt meemaken. Uiteindelijk heeft de raad onder begeleiding van de politie het pand verlaten. Zelf ben ik onder politiebegeleiding naar huis gefietst."

Het asielzoekerscentrum is open sinds juli. Volgens Boumans gaat alles "vredig en goed". Hij besluit: "Er is geen overlast. De buurt is dik tevreden. Je ziet dus dat zo'n onderwerp gekaapt wordt door mensen die er niets mee te maken hebben. En dan loopt het uit de hand."