Historicus Beatrice de Graaf: 'Werk niet samen met extreemrechts'

Vaak wordt gezegd dat het goed is om extreemrechtse standpunten niet helemaal weg te drukken, omdat ze een ventielfunctie hebben. Het idee daarachter is dat de gevoelens van onvrede alleen maar groter worden als je extreemrechts buitensluit. De Graaf: "Mensen moeten zogezegd hun stoom af kunnen blazen en geen moordkuil van hun hart maken, want wie weet: straks ontploft de boel."

Meegezogen

Maar onderzoek laat volgens De Graaf zien dat dit niet klopt. Dat hebben we volgens haar ook in Nederland gezien toen middenpartijen gingen regeren met radicaal-rechtse partijen. "Je merkt dan dat de middenpartijen meegezogen worden in de strijdlustige en agressieve manier van debatteren van radicaal-rechtse partijen. Het is heel moeilijk om dan nog te zeggen: 'We kalmeren ze'."

Dat is ook een les die we van de jaren dertig kunnen leren, aldus De Graaf. Hitler kwam aan de macht omdat andere partijen met hem wilden regeren en dachten dat ze hem konden temmen. De Graaf: "Dat is dus niet zo. De belangrijke les is dat middenpartijen afstand moeten nemen van extreemrechts."

Ze vindt het opvallend dat na de winst van Forum voor Democratie (FVD) bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen gesproken werd over samenwerking met deze partij. "Op de kieslijsten van FVD stonden veel mensen met een extreemrechtse of zelfs neonazistische achtergrond. En dan wordt er gezegd: 'Ja, maar ze hebben misschien toch wel een punt. En je mag wel iets hebben tegen FVD, maar je moet de mensen niet weren'. Maar nogmaals: onderzoek laat zien dat je erin wordt gezogen als je met ze gaat samenwerken."

Niet goed voor boze burgers

En er is nog een ander argument om geen ruimte te geven aan extreemrechtse geluiden, zegt De Graaf. "Als je een boos persoon alle ruimte geeft om luidruchtig te uiten wat hem dwarszit, en zegt: brul maar en het mag allemaal gezegd worden' wordt die persoon dan een rustiger of beter mens?" 

De Graaf geeft zelf het antwoord: "Nee, want als iemand heel hard schreeuwt, verwacht hij ook dat het iets oplevert. Maar dat kan niet, omdat een parlementaire democratie nu eenmaal draait om verkiezingen, compromissen en samenwerking met andere partijen. Dat beperkt de mogelijkheden. En als het protest niks oplevert, worden ze pas echt boos."

Grenzen stellen aan onvrede

Natuurlijk moet je luisteren naar de klachten van burgers, maar je moet wel grenzen stellen aan de manier waarop onvrede geuit wordt, stelt De Graaf: "Nu proberen mensen op antidemocratische wijze hun eigen gelijk af te dwingen door met gele hesjes op de snelweg te patrouilleren, wethouders te bedreigen en te protesteren bij azc’s."

Leiders van politieke partijen zouden dit gedrag moeten afkeuren, volgens De Graaf: "Als je dit de vrije loop laat, wordt het er niet beter op. Luisteren naar boze burgers en afgehaakten is geen partijprogramma en politiek is geen therapie."