Havenwethouder: kabinet moet nu actie ondernemen voor Rotterdamse haven

De Rotterdamse haven staat de afgelopen jaren onder druk. Verschillende industriële bedrijven hebben hun activiteiten afgeschaald, herstructureringen doorgevoerd of zijn deels uit de regio verdwenen, vooral in sectoren die afhankelijk zijn van fossiele energie. Tegelijkertijd wordt geïnvesteerd in nieuwe activiteiten zoals waterstof, CO2-opslag en elektrificatie, maar die opbouw verloopt trager dan de afbouw van de traditionele industrie.

"We moeten niet vergeten dat we echt trots zijn op onze Rotterdamse haven", begint Simons, ook partijvoorzitter van Leefbaar Rotterdam. "Dat kan ik makkelijk zeggen, als Rotterdamse havenwethouder. Maar ik ben de afgelopen jaren in China, Singapore, Texas en Brazilië geweest. Overal zeggen de mensen: de Rotterdamse haven is het voorbeeld, de blauwdruk voor hoe je een efficiënte industriecluster opzet."

De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa en een belangrijk knooppunt voor de invoer van goederen en energie richting het Europese achterland. Daarmee is het ook een potentieel doelwit van vijandige mogendheden. "Cybersecurity is één van de onderwerpen waar het Havenbedrijf Rotterdam het voortouw in heeft", zegt hij tegen Sven Kockelmann.

"Er wordt achter de schermen keihard aan gewerkt. Een aantal jaar geleden hebben we een grote rederij gezien die gehackt was en dat heeft enorme gevolgen gehad. De laatste tijd is het op dat gebied vrij rustig. En zeker de cruciale infrastructuur zitten we bovenop. De haven is weerbaar", verzekert Simons, die binnenkort afzwaait. "Als ik mij er zorgen over zou maken, zou ik die delen."

Investeringsklimaat en stikstof

"Waar ik mij wel zorgen over maak, is het investeringsklimaat en daaraan gekoppeld de strategische autonomie", gaat de wethouder verder. "Niet alleen voor Nederland, maar voor heel Europa. Daar praten we veel over, maar we doen er nog te weinig aan."

De chemische industrie in de Rotterdamse haven staat al langer onder druk, al is er op dit moment een kleine opleving. De haven heeft relatief weinig last van de blokkade van de Straat van Hormuz in Iran. "We halen het grootste deel van onze olie en gas uit andere landen, waarbij de Verenigde Staten een prominente leverancier is. We zien nu dat onze basischemie, eigenlijk in heel Europa, profiteert van het conflict, omdat de chemische industrie in het verre Oosten gewoon geen olie meer heeft."

Maar het is volgens Simons een tijdelijke opleving. "Laten we hopen dat alles de komende maanden normaliseert rond Iran. Dan duurt het nog één tot twee maanden voordat alle tankers weer op hun plek zijn en gaan we terug naar normaal. En wat is normaal? Dat is februari van dit jaar. Als we kijken naar de basisindustrie in Europa, ook in Rotterdam, dan is het plaatje somber."

Simons wil vooral naar de lange termijn kijken. "Hoe zorgen we er in Europa en Nederland voor dat we niet compleet afhankelijk worden van China en de VS?" Daarvoor zijn volgens hem maatregelen nodig van Den Haag om de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven te versterken.

"80 procent van de bedrijven in de Rotterdamse haven hebben hun hoofdkantoor in Houston of in het verre Oosten. Als ik met hen spreek, zeggen ze: leg nog eens uit hoe de stikstofregels in Nederland werken en waarom jullie nettarieven twee, drie keer zo hoog zijn als in omringende landen. En waarom, als we willen elektrificeren, we geen aansluiting kunnen krijgen. Ze vragen wanneer dat wordt opgelost."

Van de politiek hoort Simons dat er aan oplossingen wordt gewerkt. "Maar dat horen we al tien jaar", verzucht hij. Toch ziet hij ook voorzichtig positief nieuws. "We hebben in Rotterdam voor elkaar gekregen dat bij de laatste Prinsjesdag vijftig miljoen is vrijgemaakt voor natuurherstel rond de Rotterdamse haven. Dan moet je aan de duingebieden denken. Die natuur blijkt er beter voor te staan dan gedacht. En er is geld, er wordt aan gewerkt."

"Dat betekent dat op niet al te lange termijn de Rotterdamse haven van het stikstofslot af kan. Dat is in ieder geval één stap. Als we een beetje doorpakken, zou dat over een half jaar of jaar kunnen zijn."

'We zijn nog niet te laat'

Ondertussen is het niet zo dat alle bedrijven massaal uit de Rotterdamse haven vertrekken. Toch hebben al meerdere industriële complexen hun activiteiten afgeschaald of gesloten en staakte bijvoorbeeld oliemaatschappij BP de plannen voor de bouw van een fabriek voor groene waterstof. Simons houdt hoop op een goede afloop. "We zijn nog niet te laat."

"Het tij kan nog gekeerd worden, maar dan moeten we wel daden laten zien. Bijvoorbeeld het nieuwe kabinet heeft in het regeerakkoord deze problematiek geadresseerd en ook gezegd: we gaan er wat aan doen. Maar bijvoorbeeld de nettarieven, die 30 tot 40 procent hoger liggen dan in België, Duitsland en Frankrijk, worden pas in 2028 aangepakt. Daar heeft de Kamer de minister op aangesproken: het moet naar voren."

Die oproep deelt hij, al weet Simons dat het kabinet op zoek is naar geld om plannen te financieren. "We kijken naar Prinsjesdag of er daadwerkelijk boter bij de vis komt. Anders blijft het allemaal praten en dan kunnen we in een situatie komen dat de wal het schip keert en de dominostenen gaan omvallen."

"Het is niet zo dat de hele Rotterdamse haven en het industriële cluster verdwijnt, maar wel een groot deel", waarschuwt hij. "En dan gaan we ook al die spullen die hier worden gemaakt, die we iedere dag nodig hebben, uit China en de VS halen. Dat willen we toch niet met z'n allen? We hebben het allemaal over strategische autonomie. Laten we daadwerkelijk iets gaan doen."

Volgens hem loopt de Rotterdamse haven gevaar, net als het Europese industriële cluster. "Als het kabinet niet in actie komt, dan ga je zien dat er meer bedrijven weggaan dan erbij komen. Dan worden we op een dag wakker en denken we: hoe hebben we dit met z'n allen kunnen laten gebeuren?"

Daarmee verdwijnen ook duizenden banen. Tot dusver gingen er al 1000 banen verloren in de chemische industrie in de Rotterdamse haven, maar het aantal banen dat daarmee samenhangt ligt volgens Simons veel hoger. "Dat moet je maal vijf of maal tien doen", zegt hij. "Er zitten banen aan vast in de schoonmaak, transport, engineering en consultancy."

"We hebben het over hoogwaardige werkgelegenheid, waar we de ingenieurs van Delft bij nodig hebben, waar we onze vakmensen in het mbo bij nodig hebben. Onze mkb’ers die enorme welvaartsgroei creëren. Even los nog van de strategische autonomie: daar moeten we zuinig op zijn. Het is niet vanzelfsprekend dat dat hier blijft."