Overheid spendeert miljarden aan externe consultants: 'We hebben een consultancyverslaving'

Van Loenen merkt dat de meeste politieke partijen het best eens zijn over veel onderwerpen, maar dat het de overheid eigenlijk totaal niet lukt om de problemen op te lossen. Er is nog steeds woningnood, netcongestie, ongecontroleerde migratie en een stikstofprobleem. "De overheid wijst dan op een gebrek aan interne kennis, op dat processen complex zijn geworden en op een gebrek aan capaciteit in de uitvoering. Maar ik denk dat de overheid hier zijn handen in onschuld wast, want deze complexiteit is door de overheid zelf gecreëerd", zegt hij.

Hij wijst op de privatiseringsdrang in de jaren '90, toen veel overheidstaken naar de markt werden verplaatst. "Toen vertrokken veel specialisten bij de overheid en in ruil daarvoor werden massaal consultants ingehuurd." Soms zijn consultants nodig, vindt Van Loenen, maar het is nu echt veel te veel.

Hij denkt dat we in een vicieuze cirkel terecht zijn gekomen. "Toen de overheid in 2008 wilde bezuinigen, huurden zij consultants in om dit te faciliteren. Maar deze consultants adviseren om zoveel mogelijk af te slanken, omdat zij garen spinnen bij een uitgemergelde overheid die niet meer op eigen benen kan staan…", zegt hij. Hij vergelijkt de overheid met een junk: "Deze consultancyverslaving heeft de overheid steeds zwakker weten te maken, tot op het punt waarop de overheid nu afhankelijk is geworden van consultants voor haar eigen voortbestaan."

Van Loenen pleit voor een plafond: maximaal 5 procent van de ambtenaren mag externe inhuur zijn. "We hebben een overheid nodig die zelfstandig kan functioneren.

'Stop met consultants bashen'

Econoom Paul Schenderling werkte vroeger bij een adviesbureau en werd regelmatig ingehuurd door de overheid, met name om advies te geven over de circulaire economie. "Dat deze cyclus gecreëerd zou zijn door consultants zelf, zie ik echt niet", zegt hij. Hij vindt het 'makkelijk consultants bashen'. "Consultants worden soms neergezet als een soort bloedzuigers, maar in de praktijk klopt het niet. Ik heb zelf ervaren dat je de meeste geloofwaardigheid opbouwt door soms te zeggen: dit kunnen jullie beter zelf doen. Als je echt een terugkerende klant wil, is eerlijkheid of je echt nodig bent, heel belangrijk."

Hij ziet een ander probleem: er zijn veel te veel belanghebbenden. "Iedere keer als de overheid ergens echt slagvaardig in wil zijn, dan zijn er hele machtige stakeholders die een proces kunnen gijzelen. Denk aan werkgeversorganisaties, die heel machtig zijn, maar het kunnen ook milieuorganisaties zijn of burgercollectieven. Dan zie ik vaak de reflex om een consultant in te huren om in dat speelveld een neutrale partij te zijn. Die moet arbitreren in die spaghetti van belangen."