Hoe is het premierschap in de loop der jaren veranderd?
- Nieuws
- Hoe is het premierschap in de loop der jaren veranderd?
Rob Jetten is vanaf vandaag de nieuwe premier, een ambt dat in de afgelopen jaren flink wat veranderingen heeft ondergaan. Welke taken zijn erbij gekomen? En wie hebben invloed op de invulling van het ambt gehad? "Drie mensen hebben veel meer gemaakt van deze functie", vertelt hoogleraar Nederlandse geschiedenis Remieg Aerts, bij Spraakmakers.
Video niet beschikbaar
Het ambt bestaat formeel pas sinds 1983 toen het in de Grondwet werd opgenomen, maar de functie gaat al veel langer mee.
Vanaf 1848
De baan bestaat namelijk al sinds 1848, toen Nederland de nieuwe Grondwet kreeg en in Nederland een zelfstandige ministerraad en kabinet kwamen. "Lang was de voorzitter van de raad een roulerend voorzitterschap en hadden Nederlandse premiers ook geen andere behoefte dan alleen technisch vergadervoorzitter zijn."
Maar dat veranderde met Thorbecke. "Hij had in drie kabinetten een heel sterke persoonlijkheid en had een heel duidelijk politiek profiel." Later kwam Abraham Kuyper, "de grote voorman van de anti-revolutionairen en in zekere zin de uitvinder van de confessionele politiek", vertelt de historicus.
En in de jaren dertig had Hendrikus Colijn een belangrijke invloed op het premierschap. "Toen was er behoefte aan een leidersfiguur. Hoewel hij van de derde partij in grootte kwam, de ARP, had hij toch een heel breed draagvlak. En hij kon als eerste mediapremier optreden, omdat radio toen een nieuw medium was. Daarmee ontstond een functie die groter was dan die van voorzitter."
Personalisering van premier
Ook Joop den Uyl had een grote invloed, met name op de personalisering van het ambt. "Hij gebruikte de verkiezingen om stemmers te overtuigen om de minister-president te kiezen. Dat gebeurde later ook bij Lubbers." Maar dat is eigenlijk onzin, vertelt hij. "Want we kiezen geen minister-president in Nederland. Maar hiermee kreeg de premier een centrale rol naar buiten toe."
'Hét internationale gezicht'
Sinds de jaren tachtig is dat ook een internationale rol geworden. "De premier is hét internationale gezicht van de politiek van een bepaald land." Dat kwam met name door de Europese Raad van regeringsleiders, schetst Aerts. "Die heeft gezorgd voor een enorme opwaardering van de premiersfunctie, omdat je als vertegenwoordiger van het land ook op één lijn staat met bijvoorbeeld presidenten die ook in diezelfde Europese Raad zitten."
Mis niets met de nieuwsbrief van Spraakmakers
Spraakmakers maken we mét jou als luisteraar. En om jou zoveel mogelijk bij ons programma te betrekken, versturen we een dagelijkse nieuwsbrief. Hierin vind je de stelling van de dag, de onderwerpen in de uitzending en een interessant artikel dat zeker het lezen waard is. Zo kun je gemakkelijk meepraten en mis je nooit meer iets!
Gerelateerd
