Documentaire als monument voor een vader: 'Toen we aankwamen, was hij net overleden'

'Ik heb een hekel aan het woord gastarbeider'

Van de Laar groeit op in een gezin met een Nederlandse moeder en een Marokkaanse vader. "Mijn vader was aan de ene kant echt een Marokkaan. Dat merkte je aan zijn temperament en soms ook aan zijn impulsieve plannen. Maar aan de andere kant was hij dat helemaal niet. En dat herken ik ook in mezelf. De ene dag voel ik me heel Nederlands, de andere dag heel Marokkaans."

Mohamed El Ghazoui wordt geboren in Larache, een stad in het noorden van Marokko. Op zijn zeventiende besluit hij naar Nederland te vertrekken. Niet alleen voor werk, maar ook om vrijheid te vinden. "Mijn vader was de zoon van een legercommandant die betrokken was bij twee staatsgrepen in Marokko om koning Hassan II omver te werpen." 

De couppogingen mislukken en het regime reageert keihard. Tegenstanders worden vervolgd, verdwijnen in gevangenissen en worden gemarteld. Deze periode staat bekend als de 'jaren van lood'. Voor El Ghazoui betekent vertrekken naar Nederland ook ontsnappen aan een politiek beladen verleden.

Hoewel zijn vader naar Nederland komt om te werken, heeft Andreas moeite met het label van gastarbeider dat vaak op deze generatie wordt geplakt. "Als je ergens werkt, leeft en een gezin opbouwt, ben je op een gegeven moment toch geen gast meer."

Een pionier in het maatschappelijk werk

In de jaren tachtig en negentig groeit Mohamed El Ghazoui uit tot een belangrijke figuur in het welzijnswerk in Amsterdam. Hij behoort tot de eerste Marokkaanse maatschappelijk werkers in Nederland en zet zich vooral in voor Marokkaanse jongens die in de problemen raken. Veel van hen komen via gezinshereniging naar Nederland en groeien op tussen twee culturen. 

Volgens Van de Laar zag zijn vader al vroeg waar het mis kon gaan. "Hij waarschuwde dat jongeren voor kleine vergrijpen al een strafblad kregen. Vaak werden ze in instellingen geplaatst, ver van hun familie. Volgens hem zou die aanpak de problemen alleen maar groter maken. Maar er werd nauwelijks naar hem geluisterd."

Naast zijn werk met jongeren probeert El Ghazoui ook de Marokkaanse gemeenschap beter te organiseren en bruggen te slaan met Nederlandse instellingen. "Als je naar migratie kijkt als een verhaal van statistieken, dan ziet het er netjes uit", zegt Van de Laar. "Maar als je kijkt naar de levens van mensen en families, dan wordt het rommeliger en eerlijker. Die geschiedenis wil ik laten zien. Mijn vader was daar zelf een voorbeeld van."

'Toen we aankwamen, was hij net overleden'

Het oorspronkelijke idee voor de documentaire is een persoonlijk familieportret. Van de Laar wil zijn vader interviewen over zijn leven, zijn keuzes en hun ingewikkelde relatie. Na een echtelijke ruzie vertrekt zijn vader op een dag plotseling naar Spanje. Zijn ouders scheiden en jarenlang hebben vader en zoon nauwelijks contact.

De film wordt voor Andreas een manier om te onderzoeken hoe hij de band met zijn vader kan herstellen. Hij spreekt met vrienden en oud-collega’s van zijn vader om meer over hem te begrijpen. Via een van hen hoort hij dat El Ghazoui uitgezaaide longkanker heeft en in een ziekenhuis in Spanje ligt. 

Andreas besluit samen met zijn moeder naar Spanje te reizen. Maar ze komen te laat. "Toen we aankwamen, was hij net overleden", vertelt hij. "Dat moment veranderde alles." Ook zijn documentaire verandert hierdoor. Wat begon als een gesprek tussen vader en zoon wordt een zoektocht naar een man die er niet meer is.

Een geschiedenis die dreigt te verdwijnen

Tijdens het maken van de film ontdekt Van de Laar hoe weinig aandacht er is voor de eerste generatie Marokkaanse migranten die in Nederland bruggen probeerden te bouwen. Volgens hem dreigt een hele generatie uit beeld te verdwijnen. Mensen die zich inzetten voor hun gemeenschap, maar van wie de verhalen nauwelijks zijn vastgelegd. 

De film is niet alleen een portret van zijn vader, maar ook van zichzelf. "Ja, ik heb spijt dat ik hem niet eerder heb opgezocht", zegt hij. "Maar ik denk dat ik de confrontatie met mezelf niet aandurfde. Toch heeft het maken van de film veel zingeving gegeven en leer ik mijn vader misschien wel beter kennen dan toen hij nog leefde."

De documentaire zal dit najaar te zien zijn. Voor Van de Laar staat één ding vast, het verhaal van zijn vader hoort thuis in de Nederlandse geschiedenis.