Jan Meeus over misdaadjournalistiek: 'Je moet altijd afstand houden tot je onderwerp'

Criminelen zijn ook mensen

Meeus spreekt voor zijn werk regelmatig met mensen uit het criminele milieu. Volgens hem is het belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen de persoon en de misdaden die iemand pleegt. "Ik zeg altijd dat criminelen net mensen zijn", vertelt hij. "Ik kom mensen tegen waar je ontzettend mee kunt lachen. Het zou een vriend kunnen zijn geweest in het gewone leven."

Juist daarom is afstand volgens hem essentieel. "Je moet uiteindelijk hard kunnen zijn als het nodig is. Afstand tot je onderwerp is een belangrijke voorwaarde voor goede journalistiek."

Nieuwe smokkelroutes blijven verassen

Voor de nieuwe reeks van podcastserie Narcos in Nederland verdiepte Meeus zich in de nieuwste generatie drugscriminelen. Daarbij onderzocht hij onder meer cocaïnesmokkel via de Atlantische Oceaan. Ondanks zijn jarenlange ervaring leverde dat nieuwe inzichten op. "Je denkt als je tien, vijftien jaar iets doet dat je alles weet. Of veel weet. En ik werd echt totaal verrast over wat ik nu allemaal zie, hoor en lees."

Vooral de inventiviteit van smokkelaars blijft hem fascineren. "Dit is echt inventief en slim gedaan", zegt hij over nieuwe smokkelmethodes. "Dat fascineert mij."

De dunne lijn tussen journalistiek en sensatie

Volgens Meeus schuilt bij verhalen over de georganiseerde misdaad altijd het gevaar dat ze sensationeel worden. "Schrijven of audio maken over georganiseerde misdaad brengt altijd het risico met zich mee dat je iets gaat verheerlijken. Dat is een dun lijntje."

Bij de reconstructie van de moord op advocaat Dirk Wiersum maakte hij daarom bewuste keuzes over welke details hij wel en niet gebruikte. Sommige informatie hield hij achterwege, omdat die volgens hem te ingrijpend was voor de nabestaanden. "Er is een maatschappelijk belang om te laten zien wat georganiseerde misdaad aanricht", zegt Meeus. "Maar het belang van de mensen die dat aangaat was in dit geval groter."

Niet iedere scoop publiceren

Die afweging maakte Meeus ook toen hij als enige journalist beschikte over gevoelige informatie uit een strafdossier waarin later de naam van advocaat Inez Weski een rol speelde. Ondanks de nieuwswaarde besloot hij het verhaal destijds niet te publiceren.

"Ik heb daar nooit spijt van gehad", zegt hij. Achteraf hoorde hij zelfs dat publicatie mogelijk had geleid tot zware beveiligingsmaatregelen.

Voor Meeus draait het uiteindelijk om de vraag of hij zijn keuzes kan verantwoorden. "Kan ik mezelf aankijken? Kan ik uitleggen waarom ik een bepaalde beslissing heb genomen? Dat is denk ik het belangrijkste."