Hoe groot is de kans op een nieuwe pandemie?

Deze week staan zoönosen volop in de spotlight tijdens de parlementaire enquetecommissie over het coronavirus. Het doel van deze enquête is om de besluitvorming rond het coronabeleid en de maatregelen te onderzoeken. "Er wordt in hoge mate gereflecteerd", valt Lidwien Smit, Hoogleraar One Health en Milieuepidemiologie aan de Universiteit Utrecht op. Hoewel dat aan de ene kant goed is, valt een grootschalige uitbraak ook niet altijd te voorkomen. "De meeste experts zijn het er wel over eens dat we zo'n pandemie of grootschalige uitbraak één of meerdere malen gaan meemaken", zegt ze. 

Meer kans op uitbraken

Het risico op uitbraken is de afgelopen jaren namelijk veel groter geworden. "Van origine komen veel zoönosen voor bij bijvoorbeeld vleermuizen of knaagdieren", legt Smit uit. Dieren waar wij dus niet snel mee in aanraking komen. "Maar als die dan weer overgaan naar kippen of varkens of honden, dan komen mensen er ook weer sneller mee in contact." Doordat we dus meer dieren zijn gaan houden, zowel in huis als op het land, komen we makkelijker in contact met dieren die ziektes meedragen. 

Door de jaren heen is de mens steeds meer in het leefgebied van dieren gaan huisvesten. "We begeven ons steeds meer in natuurgebieden en verstoren dieren in hun natuurlijke omgeving", vertelt Smit. Ook daardoor komen we sneller in contact met dieren dan vroeger. Ook ontbossing maakt dat wilde dieren steeds dichterbij bevolkte gebieden komen. Bovendien zijn we veel meer gaan reizen. "Het voorkomen van kleine uitbraken is iets wat wereldwijd aan de lopende band gebeurt. Als zo'n uitbraak snel weer uitdooft is er ook niet zoveel aan de hand. Maar als iemand met een ernstige infectie op dat moment in de bus of het vliegtuig stapt en op die manier een nieuwe zoönose verspreid, is er meer aan de hand." 

Voorkomen

Het risico daarop werd recent weer blootgelegd toen drie passagiers van een Nederlands cruiseschip in de Atlantische Oceaan overleden nadat ze besmet waren geraakt met het hantavirus. Al vindt Smit dat daar toen adequaat op werd gereageerd. Zo gaven experts meteen aan dat de kans op een grootschalige uitbraak, zoals we dat zagen bij corona, heel klein was. "Er werd heel genuanceerd op gereageerd", zegt ze. Volgens haar is snel handelen vooral zaak. "Hoe vroeger je veel kennis hebt, hoe sneller en beter je dingen in de klauwen kunt houden", zegt ze. 

Op dit moment wordt onderzocht over de Nederlandse overheid het juiste beleid heeft gevoerd tijdens de coronacrisis. Smit is benieuwd naar de uitkomsten. "Met de kennis van nu zou je natuurlijk dingen anders doen", zegt ze. Tegelijkertijd is dat juist de crux met zo'n uitbraak: je weet niet hoe zoiets gaat verlopen. "Een nieuw virus kan zich weer heel anders gaan gedragen. Misschien is het straks wel een virus wat veel bij kinderen voorkomt, in plaats van bij ouderen. Misschien zijn de gevolgen wel veel ernstiger. (...) Misschien wordt er wel heel snel een vaccin ontwikkeld, misschien ook wel helemaal niet. Er zijn zoveel voorbeelden te bedenken waarom het anders kan gaan", zegt ze. Je voorbereiden op mogelijke scenario's is vooral belangrijk. "Wetenschappers doen er heel veel aan om te zorgen dat ze paraat zijn en blijven."