Oud-stafchef NAVO na verbreken bestand VS en Iran: 'Trump plaatst NAVO-landen voor dilemma'

De voorlopige overeenkomst tussen de Verenigde Staten en Iran is volgens de Amerikaanse president Donald Trump "voorbij". Het is volgens hem "tijdverspilling" om met dat "stelletje leugenaars" te praten. Trump reageerde fel op de nieuwe vijandelijkheden tussen beide landen. De VS voerden luchtaanvallen uit nadat Iran volgens Washington schepen in de Straat van Hormuz had bestookt.

Op de NAVO-top in Ankara verklaarde Trump bovendien dat hij niet langer met "uitschot" te maken wil hebben, doelend op Iran. Ook omschreef hij de Iraanse machthebbers als "kwaadaardige, gewelddadige mensen".

Oud-topdiplomaat Ed Kronenburg, die jarenlang stafchef bij de NAVO was, volgt de ontwikkelingen op de voet. "Het zal de agenda in Ankara omgooien", zegt hij. "De vraag is in hoeverre Trump nu gebruik gaat maken van de aanwezigheid van de andere NAVO-landen om opnieuw steun te vragen voor Amerikaanse acties in Iran. Dat plaatst een aantal landen voor een behoorlijk dilemma."

Trump haalt uit naar bondgenoten

Trump haalde in Ankara, naast NAVO-topman Mark Rutte, opnieuw uit naar bondgenoten die volgens hem te veel leunen op de Verenigde Staten. Zo dreigde hij het "vreselijke" Spanje opnieuw met handelssancties. Ook herhaalde hij dat het "een groot probleem" is dat de VS Groenland, dat onderdeel is van NAVO-bondgenoot Denemarken, niet bezitten.

Volgens vier NAVO-diplomaten, van wie er twee spraken met de media, is niemand daar echt van geschrokken. "Maar leuk is anders." Rutte probeerde Trump in Ankara juist te sussen en wees erop dat Europese bondgenoten hun defensie-uitgaven fors verhogen, "dankzij jou".

Kronenburg denkt dat Trump eerdere frustraties nog niet is vergeten. "Trump heeft nog steeds in zijn hoofd dat een paar maanden geleden een aantal landen weigerde Amerikaanse vliegtuigen door hun luchtruim te laten vliegen richting het Midden-Oosten. Het zou zomaar kunnen dat dat weer opspeelt. Het is afwachten hoe de lidstaten daarop reageren en welke conclusies Trump zelf trekt."

Vrede uit zicht?

Volgens de oud-topdiplomaat betekent het afblazen van het bestand niet automatisch dat vrede uit beeld is. "Het blijft onvoorspelbaar en lastig", zegt hij. "Nog niet zo heel lang geleden zei Trump: we hebben goede gesprekken met Iran, we zijn dicht bij een overeenkomst. Hij was toen heel optimistisch en enthousiast. Nu is hij 180 graden gedraaid, dat is niet ongebruikelijk bij deze president. Het zou kunnen dat we over twee weken weer horen dat de gesprekken op gang zijn gekomen. Je weet het gewoon niet."

Hoewel Trump het Iraanse regime hard aanviel, verwacht Kronenburg dat achter de schermen de diplomatie mogelijk doorgaat. "In dit soort situaties zie je vaak dat er naar buiten toe veel wordt gezegd, maar tegelijkertijd blijven er vaak contacten bestaan en wordt achter de schermen geprobeerd om toch weer tot een gesprek te komen. Dat kan via Pakistan of Turkije bijvoorbeeld."

"En een alternatief is er natuurlijk niet", vervolgt hij. "De praktijk heeft uitgewezen dat je nog zoveel bombardementen kunt uitvoeren, maar het heeft het regime in Iran niet ten val gebracht en het is nog steeds in staat om terug te slaan. Je zult toch moeten proberen om de mensen aan tafel te krijgen, al is het maar indirect."

Gevolgen voor Straat van Hormuz

Volgens Kronenburg betekent het beëindigen van het bestand in ieder geval dat de Straat van Hormuz voorlopig niet wordt heropend. "Het openen van de Straat van Hormuz is voorlopig verleden tijd. De praktijk is dat het nu moeilijk zal zijn om daar iets aan te doen. En uiteraard gaan de olieprijzen omhoog. Het is gewoon een slecht verhaal."

Daarmee lijkt ook een mogelijke internationale missie naar de Straat van Hormuz, waaraan Nederland met mijnenvegers wil bijdragen, voorlopig van de baan. "Nederland heeft ook duidelijk gemaakt: je kunt pas iets gaan doen op het moment dat je weet wat de situatie precies is. Het blijkt nu dat de situatie absoluut niet stabiel is. Dan is het uitgesloten dat je daar nu als Nederland, of welk land dan ook, aan een missie begint. Je gaat nu niet met je mijnenvegers de Straat van Hormuz vrijhouden. Dat gaat hem op dit moment niet worden."