De geschiedenis van de Franse protestcultuur

Vandaag is wederom een nieuw protest aangekondigd. Alle leerlingen en studenten wordt opgeroepen om vandaag te demonstreren. De protesten gaan over het brede onderwijs: het land kampt met een lerarentekort, maar ook de kwaliteit van het onderwijs schiet tekort. Bovendien zouden de onderwijsgebouwen verloederd worden. Wat begon bij een protest van een paar middelbare scholen, groeide uit tot een landelijk protest. Ook universiteitsstudenten en docenten gingen de straat op. 

Protesteren zit in de cultuur 

"Protesteren is een vanzelfsprekend gegeven in Frankrijk", legt Niek Pas uit. "Eigenlijk gaat elke groep op een gegeven moment de straat op. Dat is heel normaal." In Nederland hebben we het befaamde poldermodel: langdurig overleggen met allerlei partijen tot er een compromis wordt gesloten. In Frankrijk gaat dat anders. "Het zijn stereotypen maar het is in de kern wel waar. In Frankrijk ga je eerst de straat op, eerst protesteren, eerst je punt maken en aan het einde van de dag eens overleggen", zegt hij. Dat heeft ook te maken met de afstand die er is tot de macht. "Het is een hele hierarchische, autoritaire maatschappij geweest", verelt Pas. "Het is een land waar voortdurend spanning staat op die relatie tussen de samenleving en de staat. 

En dus is het van vroeger uit al gebruikelijk om te demonstreren. Ook in de tijd dat er nog geen rechtspraak was. "Er waren natuurlijk ook nog geen wetten of rechten. Dat moest allemaal bevocht worden", legt hij uit. De Franse revolutie in 1789 is het bekendste voorbeeld van de Franse protestcultuur. "Het wordt vaak gezien als het begin van de moderne vorm van protesteren", legt Pas uit. Maar zelfs in de Middeleeuwen gingen boeren de straat op. "En eigenlijk met dezelfde aanleiding als je vandaag de dag vaak ziet. Dat waren protesten tegen het optreden van de landeigenaren of bijvoorbeeld belastingheffing", zegt Pas. 

Geschiedenis

De traditie van het protesteren is door de eeuwen heen onmiskenbaar aanwezig gebleven. "In de 19e eeuw gaan mensen voortdurend de straat op." Dat komt op dat momnent vooral door het regime van het land volgens Pas. Van een koninkrijk naar een republiek tot een keizerrijk: de verschillende staatsvormen wisselen elkaar nogal eens af. "Dus er is heel veel politieke reuring." In 1830 leidt een opstand tegen de toenmalige koning ervoor dat deze daadwerkelijk opstapt. "Dus het heeft wel effect maar er staat ook een hele hoge prijs tegenover", zegt hij. Er vielen duizenden doden. 

Bovendien waren er duizenden barricades bij deze én vele andere protesten. Van oorsprong hadden deze een militaire functie. In de loop van de 20e eeuw werden dat overbodig, maar blijven de barricades als symbool tóch bestaan. "Het worden theaters van politiek optreden", vertelt hij. Het laatste grote gebruik van de barricades voor militaire doeleinden was tijdens de meiprotesten, in 1968. "Dat is een roemrucht protest geweest." 

Verloop

Er valt best een parallel te trekken met de protesten van nu. Destijds gingen studenten ook de straat op omdat ze betere omstandigheden willen om te kunnen studeren. Wat begint als kleinschalige studentenprotesten, leidt tot een grootschalige opstand. Ook arbeiders sluiten zich aan. "Zo is zich dat gaan ontspinnen in een maatschappelijk protest", vertelt Pas. "Het geloof in verandering was appellerend." Datzelfde zien we nu gebeuren. Pas blijft de komende dagen de protesten op de voet volgen. Enerzijds geeft de regering aan dat de protesten afnemen en anderzijds worden ook nieuwe manifestaties aangekondigd. "De komende week wordt interessant."