De Palestijnse cultuur als vorm van verzet

"Het leven verandert langzaam in overleven", zegt Pieter Dronkers. Hij is schrijver van het boek De stille strijd om Jeruzalem. Hij reisde specifiek naar Jeruzalem omdat dat volgens hem illustrerend is voor het conflict. "De kolonisatie, het langzaam verdrijven van de Palestijnen, het culturele erfgoed wat onder druk staat. Je ziet in Jeruzalem in het klein gebeuren wat ook op de Gazastrook en de Westoever gebeurt", legt hij uit. 

Jeruzalem

"Oost-Jeruzalem is een bezette stad, West-Jeruzalem is Joods-Israëlisch. Ik wilde ook die kant van het verhaal vertellen", legt hij uit. "De laatste drie jaar is het leven heel klein geworden en de hopeloosheid alleen maar toegenomen." Politicoloog Dana Rentenaar, die opgroeide in Jeruzalem, herkent dat gevoel. Aan haar jeugd bewaart ze vele mooie herinneringen. Ze vertelt over de warmte, gastvrijheid en de sterke familiebanden binnen de Palestijnse gemeenschap. Tegelijkertijd kende haar jeugd ook een andere kant. "De vele checkpoints, de willekeurigheid van de bezetting", noemt ze als voorbeelden. 

"Het leven wordt kleiner en gewelddadiger", vertelt Dronkers over de situatie nu. Hoewel Palestijnen strijdvaardig zijn, is verzet moeilijk. "Alles om je heen probeert die identiteit en dat leven onmogelijk te maken. Dus verzet zit in de kleine dingen en het vasthouden aan al die mooie dingen van wat het Palestijnse leven inhoudt", legt Dana Rentenaar uit. "Onze taal, ons eten, het dansen, de warme gastvrijheid." Mensen proberen vooral die geschiedenis en die cultuur niet verloren te laten gaan. 

Cultuuruitingen

Een van de verhalen die Dronkers is bijgebleven is die van een kunstenaar. Hij trok naar de Oude Stad van Jeruzalem, gelegen in Oost-Jeruzalem, om verhalen op te halen. Het Israëlische leger is daar in grote getale aanwezig, en protest wordt er hard neergeslagen. "Langzaam worden huizen door kolonisten ingenomen", vertelt hij. Toch dook de kunstenaar in archieven en ging hij in gesprek met verschillende mensen om de volksverhalen veilig te stellen. "Hij hoopt op die manier de connectie tussen de oude stad van Jeruzalem en de kinderen weer te herstellen. Hij wil hen laten zien dat de stad ook een lange Palestijnse geschiedenis heeft."

Kunst en cultuur zit sowieso ingebakken in de Palestijnse cultuur, vertelt Rentenaar. De taal én poëzie worden door iedereen geliefd. "Dichters worden heel erg gewaardeerd. Je kan elk willekeurig persoon op straat vragen om een gedicht voor te dragen." En ook de traditionele volksdans dabke is groot onderdeel van de cultuur. "Het is zo krachtig want het verbindt", zegt Dronkers. Bij de dans hou je elkaars handen vast en beweeg je vooral veel met je voeten. Dronkers ziet dat als verbinding: met elkaar en met de grond waar je op staat. "Dus het heeft een enorme symbolische waarde." 

Tegelijkertijd zien we ook hoe Israël bepaalde onderdelen van de Palestijnse cultuur claimt. "Ik moet ook denken aan de strijd van wie het eten is", zegt Rentenaar. "In Israëlische restaurants in Israël staan ineens allemaal gerechten op tafel die van mijn oma hadden kunnen zijn", zegt ze. Door de schaarsheid van voedsel is het al moeilijker geworden op smaak op te voeren als onderdeel van de cultuur, en dat wordt alleen maar moeilijker gemaakt. 

Geschiedenis veilig stellen 

Een ander voorbeeld ziet Dronkers in de landbouwcultuur. "Een aantal Palestijnse vrienden van mij werken op een ecologische boerderij in de buurt van Ramallah. Daar proberen ze hun Palestijnse landbouwtechnieken van vroeger te herontdekken om zich te verbinden met het land." Er zijn ook initiatieven die typerende gewassen of zaden verzamelen. "Vorig jaar heeft Israël nog een hele grote opslagplaats van al die zaden vernietigd." Voor veel Palestijnen is die landbouw juist een manier om de geschiedenis veilig te stellen.

Dat zien we dus in taal, dans en eten maar ook in borduurwerk. Er zijn vele facetten aan 'de' Palestijnse cultuur. "Het is geen homogene groep", zegt Rentenaar. Ook binnen die cultuur zijn vele subculturen. Als vorm van opstand of verzet is het belangrijk dat al die verhalen verteld worden. Nu zien we regelmatig het tegenovergestelde. "Dus het herschrijven van de geschiedenis door bepaalde verhalen tot zwijgen te brengen en de andere verhalen heel erg tot heel erg op een podium te zetten", zegt Dronkers.