Hoe Viktor Orbán werd ingehaald door zijn eigen nationalistische erfenis

'De politieke apathie is weg'

Lajosi-Moore is aan de lijn vanuit Boedapest, waar ze is gaan stemmen. Ze vertrouwt het stemmen bij het consulaat niet, maar ze heeft ook een tweede reden: "Ik heb dit gevoel alleen maar één keer eerder gehad," zegt ze in OVT. "Dertig jaar geleden, bij de andere regimewisseling: de val van het communisme. Nu had ik precies datzelfde gevoel, dus daarom wilde ik dit in Hongarije meemaken." 

Aan de oppervlakte is dit gevoel niet direct merkbaar, zegt Lajosi-Moore: "Het is rustig in de straten van Boedapest. Maar als je met mensen praat — familie, vrienden, taxichauffeurs — merk je meteen dat alles is doordrongen door de politiek. Iedereen praat erover. Dat is een enorme verandering ten opzichte van vier jaar geleden. Die politieke apathie is weg. Er was heel veel hoop dat er nu eindelijk, na zestien jaar, een verandering plaatsvindt." 

Die verandering wordt belichaamd door de grote winnaar: oppositieleider Peter Magyar. Journalist Marijn Kruk, specialist in radicaalrechts in Europa, was twaalf dagen in Hongarije en bezocht meerdere rally’s van Magyar: "Er gaat een soort bevrijdende kracht van hem uit. Hij biedt handelingsperspectief. Zeker in de provincie bevinden veel Hongaren zich in allerlei afhankelijkheidsrelaties ten opzichte van de zittende macht. Een speech van Magyar bijwonen in een dorp met een Fidesz-burgemeester, dat is op zichzelf al een politieke daad." 

Kruk ziet in veel opzichten een voortzetting van de huidige conservatieve koers van Orbán: "Magyar is heel streng op migratie en wil het huidige Europese migratiepact heronderhandelen. Onduidelijker is waar hij staat ten opzichte van LHBTI-rechten. Aan de andere kant is hij heel uitgesproken in de strijd tegen corruptie." Volgens Lajosi-Moore hebben de Hongaren vooral genoeg van Orbáns binnenlandse beleid: "Peter Magyar volgt qua buitenlandse politiek min of meer dezelfde lijn als Orbán. Behalve Rusland dus. Magyar wil toenadering zoeken met de EU, en zeker niet met de Russen in zee."

Ruszkik haza! 

Dat Orbán ooit precies hetzelfde dacht, is de paradox die deze verkiezingen zo bijzonder maakt. In 1989 stond een jonge Orbán op het Hősök tere in Boedapest — het Heldenplein. Aanleiding was de herbegrafenis van Imre Nagy, de premier die na de opstand van 1956 door de communisten werd geëxecuteerd. Hier riep hij openlijk dat de Russen Hongarije moesten verlaten: 'Ruszkik Haza!’' ofwel 'Russen, ga naar huis!'.

Lajosi-Moore herinnert zich hoe haar grootouders op die speech reageerden: "Ze waren totaal emotioneel. Wij dachten: dit gaat nooit weg, het communisme blijft altijd. En toen je zo’n dappere speech hoorde, waren de mensen in tranen. Het was heel bijzonder dat een jonge rebel dat zo open op het Heldenplein durfde te zeggen." De vroege Orbán, zegt ze, "was het tegenovergestelde van wat hij is geworden als politicus in de laatste zestien jaar: westers georiënteerd, liberaal, een geleerde man met een eigen visie." 

Kruk benadrukt dat Orbán de afgelopen jaren alleen maar meer toenadering tot Rusland heeft gezocht. "Zowel vanuit praktisch als ideologisch oogpunt: de Hongaarse economie drijft op goedkope Russische olie, en Orbán deelt Poetins reactionaire agenda. Maar dat is dus een heel suïcidale strategie gebleken. Nu heb je, paradoxaal genoeg, een nieuwe leider die het anti-Russische verhaal heeft overgenomen en geïnstrumentaliseerd tegen Orbán zelf."