Kabinet scherpt wet aan in strijd tegen Russische schaduwvloot

De Russische schaduwvloot is een vloot van ongeveer duizend olietankers die Russische olie verschepen. Deze ontstond op het moment dat de V.S. en Europese landen besloten dat de inkomsten die Rusland haalt uit de verkoop van olie omlaag moesten. Dat geld gebruikt het namelijk om de oorlog met Oekraïne te financieren. "We willen Rusland niet helemaal uitsluiten, want Rusland is toch goed voor zo'n twaalf procent van alle olie die wij in de hele wereld gebruiken", zegt Jesse Pinster, onderzoeksjournalist bij Follow the Money.

Prijsplafond

Daarom werd er door de G7 (de 7 grote industrielanden) in december 2022 een prijsplafond ingesteld voor 60 dollar per vat. De gehele scheepsindustrie moest zich daaraan houden om gebruik te maken van alles wat het Westen leverde, zoals verzekeringen. "In het Kremlin hadden ze daar geen zin in, want ze hadden meer geld nodig", aldus Pinster. "Daaruit is die schaduwvloot ontstaan."

De schaduwvlootschepen zijn hele oude tankers, waarvan vaak onduidelijk is wie precies de eigenaar is. "Dat is dan een bedrijf op de Seychellen of ergens in Dubai bijvoorbeeld", zegt Pinster. Na de invoering van het prijsplafond werden er opeens veel olietankers gekocht die allemaal Russische olie gingen vervoeren, terwijl ze dat daarvoor nooit deden. "Daarvoor waren ze waarschijnlijk een beetje aan het eind van hun leven en zouden ze gesloopt moeten worden. Je ziet dus heel duidelijk dat het een directe reactie was."

Sancties

Deze schepen kunnen gewoon in de gaten gehouden worden en op papier is bekend wie de eigenaren zijn, maar toch kunnen we er niet veel tegen doen. Pinster: "Op zee is er vrije doorvaart. En zeker als ze niet meer in jouw havens komen, heb je heel weinig middelen om iets te doen." Als reactie op de schaduwvloot werden wel de sancties aangescherpt. Rusland ging namelijk weer meer geld verdienen en de oude, slecht verzekerde olietankers brengen risico's met zich mee. "Je hebt ineens kans op een olieramp in Europese wateren. En wie gaat er dan uiteindelijk betalen voor een gigantische operatie om dat op te ruimen?"

Wet buitenlandse schepen aangescherpt

Het kabinet wil nu meer mogelijkheden om harder op te treden tegen de Russische schaduwvloot. Een wijziging aan de Wet buitenlandse schepen is vrijdag voor spoedadvies naar de Raad van State gestuurd. In het VN-Zeerechtverdrag staat dat als een schip geen nationaliteit heeft, je dat schip mag enteren. "Een boot heeft een nationaliteit als het een vlaggetje achterop heeft. Bij olietankers is dat vaak Panama of Liberia, vanwege soepelere regelgeving." Deze landen wilden alleen niet medeplichtig zijn, waardoor deze schepen steeds een nieuwe identiteit kregen. Mongolië, Equatoriaal-Guinea en Gabon bijvoorbeeld. 

"Op een gegeven moment werd de stap gemaakt naar vlaggen die niet bestonden of die geen scheepsregister hadden", vertelt Pinster. "Zo voeren schepen rond met de Arubaanse vlag, maar Aruba heeft helemaal geen scheepsregister." Zo'n stateloos schip zouden landen dus mogen enteren. Nederland wil nu dus nationale wetgeving om schepen te kunnen controleren op papieren of risico's door verouderde schepen. "Ik vermoed alleen niet dat Nederland schepen gaat enteren. Het is vooral om Rusland in de weg te zitten en de kosten wat op te drijven, omdat er weer andere vlaggen gezocht moeten worden voor de schepen."