Arabische partijen kunnen sleutelrol spelen bij vorming Israëlische regering: 'Zijn volwaardige burgers van Israël'

De Arabische partijen kunnen een belangrijke rol gaan spelen bij de vorming van een nieuwe Israëlische regering. Met negentien zetels hebben ze meer zetels dan ooit behaald. Tegelijkertijd hebben zowel het blok van premier Benjamin Netanyahu als dat van oppositieleider Gadi Eisenkot onvoldoende zetels om zelfstandig een regering te vormen.

Netanyahu heeft zich uitgesproken tegen samenwerking met de Arabische partijen. In een toespraak zei hij dat alles in het werk moet worden gesteld om te voorkomen dat zijn land met hen moet samenwerken. Maar volgens de Israëlisch-Nederlandse Tamar Efrati kan hun verkiezingsuitslag niet zomaar worden genegeerd.

"Het laat zien dat de regering de Arabische bevolking zo lang heeft genegeerd, dat zij nu duidelijk willen maken dat hun stem ertoe doet", zegt Efrati in Dit is de Dag. "Met negentien zetels laten ze zien dat ze er zijn en invloed willen uitoefenen op de Israëlische politiek."

'Volwaardige burgers van Israël'

Ook Raouf Leeraar, beleidsdirecteur bij de Israel Allies Foundation, vindt dat de Arabische partijen serieus moeten worden genomen. "Dit zijn volwaardige burgers van Israël en die hebben op democratische wijze hun stem uitgebracht."

Volgens Leeraar is de grote winst deels te verklaren door de intensievere campagnes van de Arabische partijen. Ook oppositiepartijen hebben actief geprobeerd Arabische kiezers voor zich te winnen. Toch stemden veel Arabische kiezers uiteindelijk op hun eigen partijen. Of die partijen ook samen een coalitie willen vormen, is volgens Leeraar nog maar de vraag. De Arabische partijen verschillen onderling van elkaar en hebben niet noodzakelijk dezelfde politieke doelen.

Efrati ziet de uitslag vooral als een signaal dat de Arabische bevolking meer invloed wil op de Israëlische politiek. Arabische Israëliërs vormen ongeveer 21 procent van de bevolking. Hun vertegenwoordiging in de regering en de manier waarop politieke partijen met hen omgaan, kunnen daarom een belangrijk onderwerp worden tijdens de coalitieonderhandelingen.

Netanyahu en Eisenkot samen?

De verkiezingsuitslag laat meerdere mogelijkheden open. Netanyahu's Likoed is de grootste partij geworden, maar zijn politieke blok komt vooralsnog uit op 53 van de 120 zetels. Het blok rond Eisenkot heeft er 48. Voor een meerderheid in het parlement zijn 61 zetels nodig.

Leeraar sluit niet uit dat partijen uit het oppositieblok alsnog met Netanyahu gaan samenwerken. Ook een regering van nationale eenheid, waarin Netanyahu en Eisenkot samen afspraken maken over de verdeling van de macht, behoort volgens hem tot de mogelijkheden.

"We moeten de retoriek die voor de verkiezingen geuit werd zeker niet als maatstaf nemen om daar een waardig oordeel over te geven", zegt Leeraar. "Politieke partijen spreken tijdens verkiezingscampagnes vaak stevige taal, maar moeten na de verkiezingen ook kijken hoe ze een stabiele regering kunnen vormen."

Efrati verwacht niet dat Netanyahu en Eisenkot samen in een regering terechtkomen. Daarvoor is volgens haar te veel gebeurd. Ze denkt dat Eisenkot eerst zal onderzoeken of samenwerking met de Arabische partijen mogelijk is, iets dat politiek gevoelig ligt. Eisenkot heeft tijdens de campagne afstand gehouden van samenwerking met Arabische partijen. Bovendien moet volgens hem Israël een Joods-democratische staat blijven. De vraag is of de Arabische partijen zich in die uitgangspunten kunnen vinden.

Mogelijk vertrek van Netanyahu

Een andere mogelijkheid is dat Likud en oppositiepartijen alsnog samenwerken, maar alleen onder voorwaarde dat Netanyahu plaatsmaakt voor een andere premier.

Volgens Leeraar wordt achter de schermen gesproken over een mogelijke constructie waarbij Netanyahu de eerste twee jaar premier blijft en daarna uit de politiek stapt. President Isaac Herzog zou bij pogingen om tot een akkoord te komen betrokken zijn. De precieze details van zo'n eventuele afspraak zijn nog onduidelijk.

Op weg naar nieuwe verkiezingen?

Als geen van de partijen voldoende steun weet te verzamelen, kan het zijn dat Israël opnieuw naar de stembus moet. President Herzog heeft de politieke leiders opgeroepen om alles te doen om nieuwe verkiezingen te voorkomen.

De komende onderhandelingen moeten duidelijk maken of de partijen bereid zijn hun verkiezingsbeloften bij te stellen om een regering mogelijk te maken. De Arabische partijen hebben daarbij een ongekend groot aantal zetels in handen, maar of die winst zich ook vertaalt in politieke invloed, moet nog blijken.

Leeraar wijst erop dat deelname van een Arabische partij aan een Israëlische regering niet nieuw is. In 2021 maakte een Arabische partij deel uit van de coalitie die Netanyahu opvolgde. Het verschil met nu is vooral de omvang van de verkiezingswinst. De vraag is daarmee niet alleen wie de volgende Israëlische regering gaat leiden, maar ook in hoeverre de Arabische partijen een rol krijgen in het bestuur van het land.