Navalny en de lange Russische traditie van gifmoorden

Een Russische traditie

De vergiftiging past in een lange Russische traditie van het gebruik van gif bij het uitschakelen van tegenstanders, zegt Ben de Jong, expert op het gebied van Russische Inlichtingendiensten in OVT: "Het begon al na de Oktoberrevolutie van 1917. In de jaren 20, toen de Sovjet-terreur onder Stalin begon toe te nemen, ontstond het eerste laboratorium waar met gif geëxperimenteerd werd."

Dat gebeurde onder aanvoering van biochemicus Grigori Mairinovsky. Hij experimenteerde in zijn lab met zeldzame gifsoorten, en testte het vervolgens op honderden Goelag-gevangenen. Uiteindelijk kwam hij zelf terecht in de Goelag. De Jong: "Dat was het systeem: Nadat je eerst met andere mensen hebt afgerekend, wordt er vervolgens met jou afgerekend, een typische karakteristiek van dat soort dictaturen."

Nergens veilig

Gif heeft als voordeel dat artsen niet makkelijk kunnen vaststellen wat de doodsoorzaak is. "Dat is nu ook het geval bij Navalny en die zeldzame pijlgifkikker uit Latijns-Amerika", zegt Ben de Jong. "Er zit lange tijd tussen de dood en het vaststellen van de doodsoorzaak. Het doel is om het raadselachtig te houden, zodat er niet altijd meteen met de vinger naar Moskou kan worden gewezen." Bovendien is gif een sluipmoordenaar. "Het geeft het signaal af: je bent nergens veilig. Ook niet als balling in het buitenland, zoals journalist Aleksander Litvinenko." Litvinenko werd in 2006 in Londen vergiftigd.

Gesimuleerde hartaanval

Het is onbekend hoeveel gifmoorden er zijn gepleegd, omdat vaak niet vast te stellen is wat de doodsoorzaak is. Maar er zijn daders die later getuigenissen hebben afgelegd. Belangrijk was de moord op de Oekraïense nationalistische strijder Stephan Bandera in 1959. Hij werd in München aangevallen met cyanidegas. Een gif dat een hartaanval simuleert. De Jong: "De moordenaar is later naar het westen overgelopen en heeft precies uitgelegd hoe hij dat heeft aangepakt. Dus op die manier werd de strategie van de gifmoord bekend."

Na de val van het Sovjet-regime raakte het gif als moordwapen op de achtergrond, maar Vladimir Poetin heeft het geherintroduceerd. "Het is nog schaamtelozer geworden," concludeert Ben de Jong. "Je krijgt de indruk dat het ze eigenlijk geen bal meer kan schelen als de vinger naar Moskou wijst. Het creëert natuurlijk een klimaat van grote angst. Dit is wat er gebeurt als je je mond opendoet tegen Poetin."