Hebben we voldoende oog voor psychische klachten na een bevalling?

In januari 2023 doodde Lindsay Clansy haar drie jonge kinderen, waarna ze een zelfmoordpoging deed. De vrouw is vanaf haar middel verlamd. Ze zocht meerdere keren hulp vanwege haar psychische klachten. Ook liet ze aan haar omgeving weten bang te zijn dat ze haar kinderen wat aan ging doen. Deskundigen onderzoeken nu of haar psychische gesteldheid van invloed is op de uiteindelijke rechtspraak. 

"In Amerika is het zo dat meerdere deskundigen onderzoek doen of er postpartum psychose aan de orde was en of dat haar ontoerekeningsvatbaar maakt", legt advocaat Zahra Boufadiss uit. In Nederland is dat een schaal, terwijl je in Amerika óf wel óf niet ontoerekeningsvatbaar bent. Op basis van het dossier is die conclusie nog niet te trekken. "Het kan zijn, zeker bij een psychose die wat verder gevorderd is, dat mensen overtuigingen hebben die niet kloppen met de realiteit", vertelt Peter Mulders, expert zwangerschapspsychiatrie. 

Nederlandse rechtspraak 

In Nederland onderzoeken één of meerdere psychologen en psychiaters de mentale toestand van een verdachte ten tijde van het delict. Hun bevindingen worden vastgelegd in een onafhankelijk rapport. "Wat in Nederland eigenlijk altijd gebeurt is dat de deskundigen worden gehoord op de zitting. Dus die moeten dan getuigen over hun rapportage", aldus Boufadiss. De rechter, de officier van justitie en de advocaat mogen dan ook vragen stellen "om die rapportages kritisch te toetsen." 

Wat de uitkomst van deze zaak ook wordt, volgens columnist Olcay Gulsen legt de zaak een groter maatschappelijk probleem bloot. "We zijn achtergebleven met het gevoel dat dit voorkomen had kunnen worden als er effectief was opgetreden", vertelt ze. "Het gaat mij over het feit dat we te vaak niet echt luisteren naar vrouwen die bevallen zijn en postnatale depressies hebben. Of extreme angsten ontwikkelen of overprikkeld raken. En dat we dat vaak toch een beetje wegwuiven." 

Risicofactoren 

We zien namelijk vaker dat vrouwen last krijgen van psychische problemen rondom de zwangerschap en bevalling, wat volgens Peter Mulders heel goed te verklaren is. "Het is een hele korte periode waarin allerlei risicofactoren voor psychische ontregeling bij elkaar komen", legt hij uit. Zo'n bevalling is al een aanslag op het lichaam en tegelijkertijd zijn de hormonen ontregeld, wordt er slecht geslapen, komen sociale contacten onder druk te staan. "Mensen hebben een bepaalde kwetsbaarheid." 

"Een postnatale depressie raakt meer dan 10% van alle vrouwen die bevallen. Dus het gaat echt om enorme aantallen", zegt Mulders verder. Zo'n depressie ontstaat vaak langzaam na een paar weken of maanden. Een psychose ontwikkelt zich vaak sneller en heftiger. "In dagen tot een paar weken tijd ontwikkelt iemand een heel ernstig psychiatrisch beeld." Al is dat veel zeldzamer dan een depressie. "We weten uit onderzoek dat ongeveer één op de duizend bevallingen wordt gevolgd door een postpartum psychose", vertelt hij. Met rust, structuur en soms medicatie herstellen de meeste vrouwen weer volledig. "Ongeveer 98% van de postpartum psychoses zijn prima te behandelen."

Schuldgevoel 

Olcay Gulsen pleit er naar aanleiding van deze zaak vooral voor dat we meer oog hebben voor vrouwen rondom de zwangerschap. "We kunnen allemaal iets bijdragen hier", vertelt ze. "We moeten niet doen alsof je op één grote roze wolk hoeft te zitten. Daarmee praten we vrouwen onbedoeld een extra schuldgevoel of schaamte aan. (...) Je voelt je al snel een slechte moeder en tekortschieten." Het is volgens haar belangrijk dat we wat meer op elkaar letten. En ook Mulders bevestigt die noodzaak. "Vrouwen die klachten ervaren voelen een enorme drempel om hulp te zoeken." 

Het moet nog blijken of de mentale toestand van Lindsay Clancy maakt dat ze ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard. Hoe dan ook is het een schrijnende situatie, waarbij haar psychische toestand niet buiten beschouwing kan worden gelaten. "Het is niet de eerste keer dat de geestelijke klachten van vrouwen niet serieus genomen worden. Dat is al heel vaak gebeurd in de geschiedenis. En nu heeft dat ernstige gevolgen", stelt Boufadiss.