Waarom er eigenlijk vijf wereldmachten zouden moeten zijn

Na de Tweede Wereldoorlog werd er een internationale orde opgetuigd die gebaseerd was op rechten en regels. Landen werkten met elkaar samen in organisaties als de Verenigde Naties en de NAVO. Nu Trump de president is van de Verenigde Staten en bijvoorbeeld NAVO-partners bedreigt om een deel van hun grondgebied over te nemen, lijkt de internationale wereldorde ingrijpend te veranderen.

De Graaf verwijst in de podcast naar het werk van de Duitse politicoloog en filosoof Herfried Münkler. "Hij zegt: als de wereldorde niet gebaseerd is op rechten en regels waar landen zich aan houden, kun je eigenlijk het best terugvallen op een andere metafoor. Namelijk die van de biljarttafel: de wereld is een anarchie die wordt bevolkt door staten die als biljartballen tegen elkaar botsen. Elke staat is bezorgd om zijn eigen veiligheid en zal zichzelf zo groot mogelijk maken om zich te beschermen, maar naar mate een staat dat doet, wordt het een bedreiging voor anderen."

Biljartballen

In deze analogie zijn landen dus een biljartbal. "Daar komt bij dat in elk tijdsgewricht, volgens Münkler, een aantal grote biljartballen bestaan." In het begin van de negentiende eeuw, na de periode van Napoleon, ontstonden er vijf grootmachten: "Rusland, Groot-Brittannië, Pruisen (nu Duitsland, red.), het Habsburgse Rijk (een groot deel van Midden- en Oost-Europa, red.) en Frankrijk. Dat noem je een pentagie. Die hielden de wereld enigszins stabiel."

Vijf wereldmachten is het ideale aantal volgens Münkler: "Als er twee een bondje sluiten, heb je er nog drie. Als er twee duo’s tegen elkaar gaan, heb je altijd nog een vijfde." In de twintigste eeuw brokkelde de pentagie af en kwam er zo langzamerhand een situatie met maar twee biljartballen: de kapitalistische wereld onder leiding van de VS en de communistische wereld onder leiding van de Sovjet-Unie. "Dat was zestig jaar lang ultra-stabiel, maar Münkler denkt dat dat misschien wel een uitzonderingstijd was."

Toen de Sovjet-Unie in elkaar zakte, kwam Amerika op als unipolaire supermacht. De wereld leek af. "Dat leek even stabiel, maar toen kwamen Rusland en China op, een tripolaire orde", vertelt De Graaf. Die landen hadden geen zin om zich aan de regels te houden die door de westerse wereld waren bedacht. Een situatie met drie biljartballen is echter niet stabiel: "Dat kan volgens Münkler alleen als ze alle drie even groot zijn en een even grote invloedsfeer hebben. En dat is niet zo."

Volgens Münkler kan de wereld alleen weer stabiel worden als we teruggaan naar de pentagie. "Hij zegt: dan maak je de kans op een wereldwijde oorlog het kleinst. Dat is nog steeds een slecht systeem, je hebt het liefst een rule based order. Maar nu het erop lijkt dat die drie grote biljartballen dat niet meer willen, moeten we niet jammeren maar het biljartspel meespelen. Dan moeten er weer vijf biljartballen komen: de EU moet een biljartbal worden en India ook."

Het devies van Europa: een veel grotere broek aantrekken. "We zijn economisch al groot, maar we moeten militair en politiek ook een biljartbal worden", aldus De Graaf.