Psychische vermoeidheid neemt toe, vooral onder vrouwen: 'Er is ontzettend veel druk'

Het ligt niet alleen aan hun werk, het is ook de thuissituatie, stelt pedagoog Marina van der Wal. "We hebben een generatie die het lastig vindt om keuzes te maken. Ze hebben een promotie, een verbouwing en zeggen overal ja op. Er komt een kindje, een tweede kindje en de vriendengroep moet ook in stand blijven. Dat komen wij aan tafel veel tegen."

Je hebt niet op alles invloed, maar er zijn wel degelijk knopen waar je aan kan draaien, zegt Van der Wal: "Gaandeweg worden er wel veel keuzes gemaakt: denk bijvoorbeeld aan groter wonen. Op dat gebied zie ik dat mensen het lastig vinden om daarin keuzes te maken en uitvallen omdat ze niet alle ballen in de lucht kunnen houden."

Een systeem met ontzettend veel druk

CNV-voorzitter Hans van den Heuvel is het daar niet helemaal mee eens. "Je moet het inderdaad niet alleen bij de werkgever zoeken. Maar het is niet zo dat alles in het leven een keuze is. Veel dingen komen zoals ze zijn. Denk aan een kind dat extra zorg nodig heeft of extra werkdruk vanwege zieke collega’s. Ook moeten we allemaal gaan mantelzorgen en een leven lang ontwikkelen."

Als je dat bij elkaar optelt, zijn dat geen individuele keuzes, stelt Van den Heuvel. "Dat is geen kwestie van 'ze kunnen geen nee zeggen'. We zitten ook in een systeem waarin ontzettend veel druk uitgeoefend. Niet alleen vanuit het werk, maar dat speelt wel mee."

Hoge arbeidsproductiviteit en veel werkdruk

Volgens de CNV-voorzitter is het zowel aan het kabinet, werkgevers en werknemers de taak om het leven van werkenden makkelijker te maken. "Ik ben het eens dat het niet altijd groter en meer hoeft. Maar we zitten wel in een economie waar hoge arbeidsproductiviteit en relatief veel werkdruk de norm zijn. Niet alle mensen kunnen daarin meekomen, vanwege bijvoorbeeld een beperking of aandoening. Daar is weinig ruimte voor."

De oplossing? Maak op de werkvloer onderling goede afspraken, zegt Van den Heuvel. "Dat werkt het beste. Maar in sommige sectoren zoals zorg of onderwijs ligt dat wat lastiger. Dan kan je niet zo makkelijk thuiswerken of iets combineren. Daar zul je in de CAO afspraken moeten maken."

Mental load bij vrouwen

Dan heb je nog de mental load: het denk- en regelwerk om een huishouden of gezin draaiende te houden. Volgens Van der Wal trekken vrouwen zich dit te veel naar hen toe. "Denk aan manlief die de kinderen naar school moet krijgen en dan toch nog even gebeld wordt of de kinderen wel dezelfde kleur sokken aan hebben. Dat horen we meer dan je zou denken."

Maar ook dat is te individueel benaderd, vindt Van den Heuvel. Hij ziet een patroon: "Vanaf de jaren 80 zijn vrouwen veel meer gaan werken, dat wilden we als samenleving ook graag. Maar uit onderzoek blijkt ook dat mannen niet bepaald veel minder zijn gaan werken. Dus veel uren die voorheen door vrouwen vervuld werden, gebeuren nu niet meer. Het is niet zo dat mannen dat nu doen."

Alle lucht en ruimte naast het werk is daarmee verdwenen, zegt Van den Heuvel. "Dan zie je inderdaad vaak dat vrouwen veel verantwoordelijkheid naar zich toe trekken. Dat is ook één van de verklaringen waarom het vooral vrouwen van begin dertig zijn die thuis en op werk veel druk en verwachtingen ervaren. Dat is pittig en ik denk dat we daar niet te makkelijk overheen moeten stappen."

Buffelen om het rond te krijgen

Daarbij zijn keuzes als een dag minder werken of het anders verdelen volgens de CNV-voorzitter vooral weggelegd voor mensen uit hogere inkomensgroepen: "Het is fijn als je die ruimte en luxe hebt, maar dat geldt niet als jij in de bouw werkt en je vrouw in de zorg. Voor veel mensen in de middenklasse en de onderkant daarvan is het buffelen en werken om het rond te krijgen. Voor die harde realiteit moeten we ook oog hebben, het is bittere noodzaak om het vol te houden."