Historicus Wim Berkelaar over Soldaat van Oranje Erik Hazelhoff Roelfzema: 'Zet een bijsluiter bij deze oude held'

Over Soldaat van Oranje, Hazelhoff Roelfzema, verscheen afgelopen week een kritisch boek. Voormalig rechercheur Petra Alkema ontdekte dat niets erop wijst dat Hazelhoff daadwerkelijk in het verzet heeft gezeten. “Ook heeft hij geen heldenacties verricht. Sterker, hij verzweeg operaties die mislukten en waarover hij de leiding had. Verzetsmensen hebben dat met hun leven moeten bekopen en dat kun je hem verwijten. Hij redde geen levens, maar bracht ze juist in gevaar”, vertelde Alkema in het Algemeen Dagblad.

Daarnaast is nu bekend dat Hazelhoff Roelfzema zelfs een staatsgreep wilde plegen, omdat hij tegen de dekolonisatie van Indonesië was.

Monument

Hazelhoff schreef na de oorlog het bekende boek ‘Soldaat van Oranje’, dat verfilmd werd en waar al 16 jaar een musical over wordt gespeeld. “Hij heeft eigenlijk van zichzelf een soort monument gemaakt”, vertelt historicus Berkelaar. “Er is een soort kritiekloosheid geweest in de publieke opinie rondom Hazelhoff Roelfzema, maar in een recent boek over een andere Engelandvaarder, Peter Tazelaar, werd al wel gezegd dat Hazelhoff een uitstekende PR heeft gehad en een echte reclameman was.” 

Veel instanties willen niet reageren op het nieuws rondom Hazelhoff. Berkelaar snapt dat wel: “Als de reputatie van Hazelhoff wordt aangetast, dan worden ook de instanties aangetast die hiermee bezig zijn geweest.” Ook voor de Koninklijke familie zal het vervelend zijn, denkt Berkelaar. Koningin Wilhelmina heeft Hazelhoff benoemd als adjudant. “Zij heeft hem op het schild gehesen en Willem-Alexander heeft ook gezegd dat hij een groot man was.”

Geschiedenis nooit zwart-wit

Berkelaar wil er wel voor waken dat Hazelhoff nu helemaal wordt afgebrand. “Hij heeft heus niet de hele oorlog bij de kachel gezeten. Hem afbreken zou de zaak ook geen recht doen. Maar weet je wat het is met geschiedschrijving? Het gaat om waarheidsvinding en de waarheid is vrijwel nooit helemaal zwart-wit. Het is altijd grijzer dan je denkt. Dat geldt ook voor verzetshelden.”

Wat nu? Berkelaar maakte in het verleden voor Langs de Lijn En Omstreken de serie ‘Helden op sokkels’. Daarin betoogde hij regelmatig dat bij oude helden een soort bijsluiter moet komen: een beschrijving van de schaduwkanten. Dat zou bij de Soldaat van Oranje ook moeten, denkt hij. “Je moet hem niet helemaal afbreken, maar laat ook zijn andere kant zien. Dat doet de werkelijkheid meer recht. Daar zal niemand van omvallen.”

Als het aan Berkelaar ligt, zou voorafgaand aan de musical een tekst moeten worden voorgedragen waarin wordt gezegd dat Hazelhoff schaduwkanten had. Of dat zal gebeuren is onwaarschijnlijk, want in juli zal de musical na 16 jaar stoppen.