'Je bent dubbel gestraft': verhalen van onterecht veroordeelden

Dame, bekend haar psychologische thrillers, raakte gefascineerd door het thema schuld en onschuld. "In mijn boeken speelt schuld altijd een rol," vertelt ze. "Maar ik vroeg me af: wat gebeurt er met je als je echt onschuldig vastzit? Wat doet dat met je vertrouwen in de wereld, met je toekomstbeeld?" Samen met haar uitgever besloot ze zich in het onderwerp te verdiepen. 

Complex proces

Dat leidde tot een intens onderzoeksproces. Dame maakte gebruik van een Europese database waarin bewezen gerechtelijke dwalingen zijn opgenomen. Alleen zaken die alle juridische stappen hebben doorlopen, tot en met herziening, en waarbij uiteindelijk vrijspraak volgde, komen daarin terecht. "Het is ontzettend moeilijk om een zaak heropend te krijgen," legt ze uit. "Je hebt een zogenoemd novum nodig. Nieuw bewijs dat destijds tot een andere uitspraak had geleid."

De verhalen in haar boek laten zien hoe complex zulke situaties zijn. Zo beschrijft ze een Amerikaanse schoolbuschauffeur die, ondanks bewijs, werd veroordeeld voor misbruik. Media-aandacht en groepsdruk speelden daarin een grote rol. Ze zat vijftien jaar vast voor een misdaad die ze niet had gepleegd.

"Je gelooft het gewoon niet"

Een van de mensen die Dame sprak, is Joseph Oubelkas. Hij zat vier en een half jaar onterecht vast in Marokko op verdenking van drugssmokkel. "Je gelooft het gewoon niet," vertelt hij. "Het past niet in je wereldbeeld. Ik kwam in een diep gat van woede en verdriet terecht."

Oubelkas was voor werk in Marokko toen hij werd opgepakt na een inval bij een bedrijf waar hij moest zijn voor zijn werk. Hoewel er geen direct bewijs tegen hem was, werd hij toch veroordeeld tot tien jaar cel. "Ze hadden vingerafdrukken van anderen, gegevens van de echte daders. En toch wezen ze mij aan. Je hebt geen poot om op te staan."

De omstandigheden in de gevangenis waren zwaar. Overvolle cellen, slechte hygiëne en voortdurende spanning. Toch wist Oubelkas zich staande te houden. Hij leerde de taal, gaf les en probeerde structuur aan te brengen in zijn dagen. "Ik heb er mijn wereld van gemaakt, hoe onrechtvaardig het ook was."

"Er zijn mensen die er onderdoor gaan"

Niet iedereen komt er echter bovenop. Sommige ex-gevangenen blijven levenslang getekend door hun ervaring. "Joseph is een voorbeeld van iemand die er uiteindelijk een positieve draai aan heeft kunnen geven. Maar er zijn ook mensen die eraan onderdoor gaan." Vertelt Dame.

Na een lange juridische strijd en inzet van zijn familie werd Oubelkas uiteindelijk naar Nederland overgebracht en vrijgelaten. De zaak laat zien hoe moeilijk het is om je onschuld te bewijzen. "Je bent eigenlijk dubbel gestraft,” zegt hij. “Eerst door de veroordeling, en daarna doordat niemand je gelooft."