Wat blijft er over van feiten in het migratiedebat? Leo Lucassen over wetenschap en 'gevaarlijke nonsens'

De titel van zijn afscheidscollege is veelzeggend: Wat hebben we eigenlijk aan u? Die uitspraak kreeg Lucassen in 2016 naar zijn hoofd tijdens een uitzending van De Wereld Draait Door. Hij was daar te gast om uitleg te geven over cijfers rond criminaliteit onder asielzoekers. Toen het gesprek vervolgens ging over de zedenincidenten tijdens de nieuwjaarsnacht in Duitse steden, zei Lucassen dat hij daar als wetenschapper nog geen uitspraken over kon doen omdat nog niet alle feiten bekend waren. Dat antwoord viel niet goed bij presentator Matthijs van Nieuwkerk. "Toen zei hij: wat hebben we dan eigenlijk aan u?" vertelt Lucassen in Nieuwsweekend. Voor hem werd de uitspraak uiteindelijk een symbool voor het ongeduld waarmee soms met wetenschappelijke kennis wordt omgegaan.

'Wetenschap is een collectieve onderneming'

Lucassen verzet zich er sterk tegen dat wetenschappelijke feiten en cijfers als een mening worden afgedaan. "Wetenschap is een collectieve onderneming", legt hij uit. Wetenschappers worden volgens hem voortdurend gecorrigeerd door collega's. "Als ik dingen zou roepen die echt onzin zijn, of die alleen maar in mijn politieke straatje van pas zouden komen, dan zou ik onmiddellijk worden gecorrigeerd door mijn collega's."

Volgens Lucassen is dat een belangrijk verschil met het publieke debat. "Wat wetenschappers zeggen is niet zomaar een mening. Nee, dat is op grond van onderzoek voor heel veel mensen in een gemeenschap die elkaar corrigeert." Dat betekent volgens hem niet dat mensen hun eigen ervaringen moeten negeren. Wanneer mensen een bepaald beeld hebben van bijvoorbeeld migratie, moet je volgens Lucassen eerst erkennen dat die beleving er is. Maar daar moet het niet bij blijven. "Je moet vervolgens zeggen: ik snap dat u dat zo ervaart. Maar dit is toch het grotere plaatje."

'Je moet vechten tegen sociale media'

Lucassen ziet zichzelf soms als een 'roepende in de woestijn', maar dat heeft hem er niet van weerhouden zich de afgelopen jaren nadrukkelijker in het publieke debat te mengen. Vooral de veranderingen in het debat en de invloed van sociale media hebben daar volgens hem aan bijgedragen. Hij zag naar eigen zeggen niet alleen steeds meer desinformatie, maar ook een verschuiving in het politieke debat. Hij noemt als voorbeeld het gebruik van de term ‘remigratie’, waarbij volgens hem wordt gesproken over de deportatie van Nederlandse staatsburgers met een migratieachtergrond.

Volgens Lucassen is er sprake van een 'normalisering van racistische denkbeelden'. Als voorbeeld haalt hij een stuk aan dat PVV’er Martin Bosma rond 2015 schreef over 'taqiyya': het idee dat moslims niet eerlijk zouden zijn over hun bedoelingen en Nederland heimelijk zouden willen islamiseren. Lucassen noemt dat ‘nonsens’, maar volgens hem wel ‘gevaarlijke nonsens’. Dat is mede waarom hij zich in het publieke debat is blijven mengen. Hij weet dat hij niet iedereen zal overtuigen. "Dat Geert Wilders of Thierry Baudet hier niet van omgaat, dat is natuurlijk ook totaal niet wat je verwacht", zegt hij.

Maar volgens Lucassen is er een veel bredere groep die wel degelijk behoefte heeft aan wetenschappelijke kennis. Tijdens lezingen krijgt hij naar eigen zeggen regelmatig de reactie: "Dat wisten we helemaal niet. Wat fijn dat ik dat nou eens op een rijtje krijg." Die kennis gaat volgens hem niet alleen over de actuele discussie over asielzoekers, maar ook over de Nederlandse geschiedenis. Zo wijst hij erop dat de Gouden Eeuw volgens hem mede dreef op migratie.