Derk Boswijk (Defensie) over belang nieuw instituut: 'Nederland moet beter samenwerken'

Vanaf 2028 krijgt het NIDT 350 miljoen euro per jaar om bij te dragen aan innovaties. De oorlog in Oekraïne laat volgens Boswijk zien hoe snel het slagveld verandert en hoe noodzakelijk zo'n instituut is. Daarom kunnen defensiebedrijven en startups zich nu al melden, ook al is het instituut pas in 2028 volledig operationeel.

TNO helpt bij het opzetten van het NIDT. "Wij hebben in week één al besloten dat dit de route moet zijn, omdat we zien dat er geen tijd te verliezen is. Als we het volgens de standaardprocedures zouden doen, konden we dit pas in 2028 live hebben. We hebben daarom besloten om dit te doen onder de vleugels van TNO. Zij hebben hier al kennis van en deze soft launch is het gevolg. Daardoor kunnen we meteen al mensen aannemen."

Volgens hem is het belangrijkste uitgangspunt voor deze lancering de samenwerking in Nederland. "We zijn hoogopgeleid en goed in innoveren en prototypes bouwen, maar erg slecht in implementeren en opschalen. Het gevolg is dat veel geld wordt gestoken in innovatie en dat die kennis vervolgens naar het buitenland verdwijnt. Defensie moet vervolgens hun spullen bij buitenlandse bedrijven kopen."

DARPA

Boswijk neemt een voorbeeld aan DARPA, de Amerikaanse evenknie van wat hij wil opzetten. DARPA staat voor Defense Advanced Research Projects Agency en is een onderzoeksorganisatie van het Amerikaanse ministerie van Defensie. De organisatie werd in 1958 opgericht, als reactie op de lancering van de Russische Spoetnik-satelliet. Het doel was om technologische verrassingen voor te blijven en baanbrekende innovaties te ontwikkelen voor de Amerikaanse krijgsmacht.

DARPA staat bekend om zijn relatief vrije manier van werken, waarbij onderzoekers en bedrijven de ruimte krijgen om vernieuwende ideeën te ontwikkelen. De organisatie stond mede aan de basis van technologieën die later ook een grote rol gingen spelen in het dagelijks leven, waaronder GPS en belangrijke ontwikkelingen die hebben bijgedragen aan het ontstaan van het internet.

"Het doel van DARPA is dat militairen altijd de beste spullen hebben om zich veilig te houden. De neveneffecten kunnen soms civiel worden gebruikt, zoals GPS-systemen en internet", aldus Boswijk. "Het is ooit militair begonnen en toen breder uitgerold, we kunnen als burger niet meer zonder. Ik sluit niet uit dat wij in de toekomst innovaties gaan uitvinden die men ook civiel kan gebruiken. Maar het hoofddoel is echt veiligheid."

Het gevaar is juist dat vooraf tot vijf cijfers achter de komma wordt gedefinieerd hoe zo'n instituut moet worden vormgegeven. "Dan slaan we al het creatieve vermogen kapot. Daarom komen we met challenges waar we praten over een abstract hoofddoel."

De eerste opdracht waarvoor bedrijven en startups zich kunnen aanmelden, is het beschermen van de Noordzee. Daar is volgens de staatssecretaris de dreiging al langer voelbaar, omdat Russische spionageschepen rondvaren.

"Het idee is dat er meer challenges komen: korte termijninnovaties waarmee onze militairen binnen drie jaar mee kunnen opereren en de langjarige innovaties, een vijf tot vijftien jaar durend traject. Dat gaat over dingen die we nu nog niet kunnen bedenken. Op die twee sporen willen we gaan opereren. Het Noordzeeverhaal past in het eerste spoor, omdat we zien dat dit nu nodig is."

Instituut is cruciaal

Waarom dit instituut 'op eigen houtje' is opgericht en niet op Europees niveau, komt volgens Boswijk doordat Nederland sterk is in bepaalde defensiegebieden. "Radartechnologie, sensoren, kwantumtechnologie en de maritieme sector. Hier zijn wij goed in en daar moeten we nog veel beter in worden."

Zonder dit instituut holt de kennis op die gebieden achteruit, weet de staatssecretaris zeker. "Je ziet dat buitenlandse defensiebedrijven hengelen naar Nederlandse startups. Dat willen we voorkomen door deze startups al snel te betrekken bij deze innovaties. Wat we ook willen gaan doen, is dat als je een prototype hebt ontwikkeld, wij als krijgsmacht dat implementeren en ermee gaan werken. Dat klinkt heel logisch, maar dat doen we op dit moment niet."

Hij noemt een concreet voorbeeld: "In 2022 zag ik een onbemande gronddrone rondrijden bij een pilot van de landmacht. Die kwam ik in 2025 tegen bij beelden die Zelensky deelde bij het veroveren van een gebied op het slagveld. Deze innovatie is ooit in Nederland begonnen, maar wij hebben niet opgeschaald en een buitenlands bedrijf heeft het overgenomen. Dat wil je niet meer."

Moordende concurrentie, of juist kansen?

Boswijk geeft het instituut net als bij DARPA dus veel vrij spel. Dat is volgens hem juist de kern van innovatie. "Ik ben ervan overtuigd dat we innovaties gaan hebben waar we nu nog geen idee van hebben, maar die in positieve zin invloed gaan hebben op onze krijgsmacht. Maar er zullen ook fouten en fiasco's plaatsvinden, dat kan niet anders. Als we namelijk op safe gaan spelen en nooit fouten maken, hebben we of de lat niet hoog genoeg gelegd of dan komen er innovaties waar we niets aan hebben."

Tegelijkertijd beseft Boswijk dat de concurrentie moordend is. "Wij zijn niet te vergelijken met DARPA als je de budgetten daar ziet. Maar we moeten Nederland niet onderschatten. We hebben een hoogopgeleide bevolking, niet alleen op universitair niveau, maar ook de kwaliteit van mbo-scholen. Het gaat niet altijd om geld en kwaliteit van onderwijs, maar ook de nauwe samenwerking tussen onderwijs en Defensie. Het is daarin een voordeel dat we een klein land zijn. Door dat netwerk weet je elkaar snel te vinden en kan je snel ideeën uitwisselen. Dat hebben ze in de Verenigde Staten niet, daar is samenwerken een stuk moeilijker."