'Bouwen, bouwen, bouwen': Maar hoe zit het met collectief wonen?

Voorbij de waan de dag dompelt een redacteur van de De Rode Draad zich wekelijks onder in een onderwerp. Dit keer heeft Minne van Veen de toekomst van collectief wonen onderzocht. Zelf woont Minne in een nieuwbouwwijk in Utrecht waar ze een gezamenlijke binnentuin deelt. Dat is één vorm van collectief wonen, maar er zijn er nog veel meer. Denk aan woongroepen, karrenhofjes en ecodorpen. De laatste tijd hoor je meer over groepen mensen die samen een plek zoeken op te wonen. Dat komt enerzijds voort uit de wooncrisis, maar er lijkt ook behoefte te zijn aan collectiviteit. 

Als het aan de nieuwe Rijksbouwmeester Cécilia Gross ligt, wordt hier de komende jaren ook meer op ingezet. Ze heeft onderzoek laten doen naar gedeelde woonvormen in de toekomst. In dat rapport wordt benadrukt: "Juist in deze tijd hebben we elkaar meer dan ooit nodig om de weerbaarheid van onze gemeenschappen en buurten te versterken."

Collectief wonen is natuurlijk niet nieuw. Volgens historicus Wouter Beekers, die veel weet over de geschiedenis van wonen, wordt er vooral na een periode van crisis weer ingezet op meer samenwonen. Zo ontstonden na de Eerste Wereldoorlog de eerste tuindorpen in Nederland. En na de Tweede Wereldoorlog werd er, bijvoorbeeld in de stad Rotterdam, goed gekeken naar gedeelde voorzieningen in de wijk.

Kan deze wooncrisis dan ook een aanleiding zijn tot meer collectief bouwen? Als het aan Wouter Beekers ligt wel: "Je zou kunnen zeggen never waste a good crisis. Dat zag je in het verleden Wat ik mooi vind is dat je die gedachte nu weer ziet, en experimenten. Van mij mag het nog veel meer. Ik heb goede hoop dat ook in deze crisis mensen de gelegenheid pakken om te bouwen aan kleine samenlevingen."

Dat beaamt Darinka Czischke, universitair hoofddocent Wonen en Sociale Duurzaamheid aan de Faculteit Bouwkunde, TU Delft. Zij doet al 10 jaar onderzoek naar collectieve woonvormen en gelooft sterk dat dit de toekomst is. "Mensen denken dat het heel bijzonder is, alleen voor de happy few is. Maar je ziet dat het vaak gewone mensen zijn." Ze ziet de vraag naar collectief wonen stijgen in haar onderzoek. "Voor oudere mensen die alleen wonen en actief willen blijven. Er zijn veel veranderingen in onze samenleving. Het is belangrijk om opnieuw te bedenken hoe we samen willen leven."

Hoe zit het met de nieuwe huizen die de komende jaren gebouwd gaan worden in Nederland? Wordt daar genoeg ingezet op collectief wonen? Czischke: "Als wij dat vergelijken met andere Europese landen gaat het niet zo goed in Nederland. In Wenen, Zurich, dat zijn steden waar collectief wonen de norm is." 

Daar sluit Tijmen Kuyper zich bij aan. Hij is planoloog en architect die gespecialiseerd is in collectieve woonvormen. Zo heeft hij recent meegewerkt aan het rapport van de Rijksbouwmeester over gedeelde woonvormen in de toekomst. Volgens hem kan dat ons drie concrete dingen opleveren: "We bouwen nu voor eenzaamheid. Het zou mooi zijn als een buurt gebouwd wordt voor contact.” Nummer twee is zelfredzaamheid, mensen kunnen elkaar helpen. Kuyper: "Niet billen wassen. Maar even oppassen, een boodschap doen en planten water geven. Daarvoor is een generatiemix belangrijk." Tenslotte: Meer voor minder. Belangrijk daarbij is dat kwalitatieve privéruimtes goed zijn ontworpen.

Volgens Tijmen Kuyper wordt er steeds meer, maar nog altijd niet genoeg ingezet op collectief wonen in Nederland. "Mijn collega-architecten zouden er goed aan doen te erkennen dat het een zorgvuldig iets is. Het is niet makkelijk, maar er zijn veel lessen te leren uit het verleden. Als we dat goed en zorgvuldig doen is dit voor veel mensen en op veel manieren de toekomst."