Saskia Belleman neemt afscheid bij De Telegraaf: 'Maar ik blijf uitleggen hoe het werkt'

Op haar laatste werkdag zat Belleman nog gewoon in de rechtszaal. "Toch wel een beetje met dat gevoel van: dit is de laatste dag in dienst van de krant. Want ja, dat is morgen afgelopen." Maar helemaal afscheid nemen van het werk doet ze nog niet. "Ik ga als zzp'er nog steeds rechtszaken bijwonen voor talkshows. Ik blijf freelancer voor de krant af en toe. En ik laat het onderwerp femicide niet los."  

Van bureau naar rechtszaal

Zestien jaar geleden werd Belleman gespecialiseerd rechtbankverslaggever. Na jaren in leidinggevende functies begon het te knagen. Ze zat vooral op kantoor, met sollicitatie- en functioneringsgesprekken en vergaderingen. "En ik dacht eigenlijk in toenemende mate: is dit nou waar ik de journalistiek voor had gekozen? En het antwoord was eigenlijk steeds vaker nee."

De kans om het roer om te gooien kwam toen de toenmalige rechtbankverslaggever zijn vertrek aankondigde. Er moest een opvolger komen. "Ik dacht: dat is het. Ik ben het. Opvolger gevonden."

De wereld van de rechtspraak had Belleman altijd gefascineerd. In de rechtbank zie je volgens haar iets wezenlijks van de mens. "Ik zie heel vaak geen criminelen in de verdachtenbank zitten, maar gewoon mensen zoals jij en ik. Bij wie iets heel erg fout is gegaan."

Een dunne lijn

In haar werk zag Belleman hoe dun de scheidslijn kan zijn tussen 'gewone' mensen en daders van ernstige misdrijven. Volgens haar kan iedereen onder bepaalde omstandigheden ontsporen. "Als je maar genoeg uitgedaagd wordt, getergd wordt, of misschien een stoornis hebt, dan blijkt iedereen in staat om iets verschrikkelijks te doen."

Die gedachte heeft haar blik op de mens gevormd, maar niet per se negatiever gemaakt. "De meeste mensen deugen gewoon. De meeste mensen doen dit niet." Toch kost dat soms moeite, zeker bij zware zaken.

De zaak Holleeder

In haar lange carrière versloeg Belleman honderden rechtszaken. Sommige staan nog altijd in haar geheugen gegrift. Een van de meest indrukwekkende vond ze het proces tegen Willem Holleeder.

Die zaak duurde lang en speelde zich af in de zwaar beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp. Holleeder werd door velen gezien als een soort beroemdheid. "Hij ging met iedereen op de foto, hij schreef een column. Het was echt een soort celebrity."

Dat leidde tot een bijzondere situatie: het publiek stroomde massaal toe om de rechtszaak bij te wonen. Volgens Belleman werd het soms bijna als entertainment gezien. Mensen stonden in de rij voor een plek in de zaal. "Ik vroeg wel eens: waarom bent u hier? Ja, zei iemand: ik had de keus tussen de Efteling of Holleeder. En het werd Holleeder." Dat maakte indruk, juist omdat het om ernstige verdenkingen ging. "Het leek wel een beetje uit het vizier van mensen te verdwijnen dat het om heel ernstige zaken ging."

Zaken met kinderen

Nog zwaarder wegen de zaken waarbij kinderen slachtoffer zijn. Belleman noemt meerdere voorbeelden van zaken die diep onder haar huid zijn gekropen. "Dat zijn zaken die er wel inhakken", zegt ze. "Omdat je hoort wat die kinderen wordt aangedaan."

Een van de meest aangrijpende momenten die Belleman zich herinnert, is het verdriet van de moeder van Gino, die werd ontvoerd, misbruikt en gedood door Donny M. uit Geleen in 2022. Tijdens de rechtszaak kon zij haar emoties vaak niet bedwingen. Nog voordat de zaak was afgerond, overleed ze. Volgens haar dochters was ze gestorven van verdriet.

De impact op haarzelf

Al die verhalen laten sporen na. Toch probeert Belleman haar mensbeeld in balans te houden door steeds te beseffen dat ze uitzonderingen ziet. “Het zijn de uitzonderingen die ik zie,” zegt ze nogmaals.

Wel is ze alerter geworden, zeker als het gaat om veiligheid. Ze merkt dat ze haar dochter vaker wilde waarschuwen voor gevaren, bijvoorbeeld online. Tegelijkertijd zoekt ze daarin een balans. "Het is ook weer niet de bedoeling dat je kinderen zoveel angst aanjaagt dat ze niemand meer vertrouwen."

Omgaan met zware verhalen

Om het werk vol te houden, ontwikkelde Belleman manieren om met de zware inhoud om te gaan. De samenwerking met rechtbanktekenaar Petra Urban was voor haar belangrijk. Ze reisden samen naar zittingen en reden ook samen terug. Die autoritten waren essentieel om alles te verwerken. "Dan praat je met elkaar over wat je hebt gezien en gehoord. Dat deden we best intensief." Tegen de tijd dat ze weer thuis waren, voelde het vaak alsof het van haar af was gepraat. "Dat is wel heel fijn."

Vertrouwen in de rechtspraak

Ondanks alle zaken die ze heeft gevolgd, is haar vertrouwen in de Nederlandse rechtspraak groot gebleven. Ze vindt dat het systeem op een hoog niveau functioneert.

Wel ziet ze dat er veel kritiek is vanuit de samenleving. Volgens haar is die kritiek vaak gebaseerd op een onderbuikgevoel, niet op kennis. Mensen vergelijken bijvoorbeeld verschillende soorten zaken met elkaar, terwijl die juridisch niet vergelijkbaar zijn.

Ze noemt als voorbeeld het verschil tussen een verkeersongeluk en een moordzaak. "Dat zijn twee verschillende zaken. Dus dat daar een andere straf uit rolt is logisch." 

Uitleggen blijft nodig

Juist daarom blijft ze zich uitspreken, onder andere op X. Ze ziet het als haar taak om uit te leggen hoe de rechtsstaat werkt. "Ik vind het zo verschrikkelijk belangrijk dat mensen begrijpen hoe die rechtsstaat in elkaar steekt."

Dat gaat niet altijd zonder weerstand. Ze krijgt regelmatig kritiek en negatieve reacties. Mensen denken soms dat ze haar mening geeft in plaats van verslag doet. Toch laat ze zich daar niet door weerhouden. "Dit is ook het publiek dat ik wil bereiken. En ik wil ze blijven uitleggen hoe het werkt."

Na haar pensioen

Hoewel haar officiële pensioen ingaat, blijft Belleman actief. Ze werkt aan een vervolg op haar podcastserie over femicide, die na de zomer moet verschijnen. Daarnaast blijft ze betrokken bij rechtszaken en schuift ze aan bij talkshows.

Haar doel blijft hetzelfde: uitleg geven en context bieden. Ze hoopt dat mensen daardoor beter begrijpen hoe het rechtssysteem werkt. "En dat ze denken: nu zij het zo uitlegt, begrijp ik het. En vind ik het ook eigenlijk wel goed zo."