‘Niet altijd ingrijpen’: zorg voor mensen met verward gedrag schiet tekort

Roex spreekt niet alleen als onderzoeker, maar ook vanuit haar eigen ervaringen. In het verleden werd ze meerdere keren door de politie meegenomen toen omstanders zich zorgen maakten. "Het is een paar keer gebeurd dat ik van straat ben geplukt door de politie", vertelt ze. Over die ervaringen schreef ze het boek In Verwarde Staat.

'We begrijpen elkaar even niet'

Volgens Roex begint het probleem al bij de manier waarop we naar dit gedrag kijken. De term 'verward persoon' vindt ze misleidend. "We nemen al snel aan dat als we iemands gedrag niet begrijpen, dat diegene in de war is", zegt ze. "Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn." Een betere term is volgens haar 'onbegrepen gedrag'. "Dat is neutraler en beschrijvender. Het zegt eigenlijk: we begrijpen elkaar op dat moment even niet."

In haar eigen ervaringen ziet ze een duidelijke rode draad: situaties lopen vaak uit de hand omdat niet alleen de persoon zelf, maar ook de omgeving in paniek raakt. "Als ik overprikkeld raakte of het me te veel werd, gingen mensen om mij heen ook in een paniekstand", zegt ze. "Dan werd er niet meer met mij gepraat."

Haar gedrag kon zich uiten in bijvoorbeeld schreeuwen of instorten. "Mensen kennen je niet en weten niet wat ze moeten doen", legt ze uit. "Vaak willen ze helpen, maar gaan ze meteen uit van het ergste." Terwijl zij zelf op zulke momenten vaak al bezig was om een oplossing te zoeken, zoals een rustige plek opzoeken of naar huis gaan. "Maar dat kon niet meer, omdat anderen het overnamen." 

Geen dialoog meer

Wanneer hulpdiensten worden ingeschakeld, verdwijnt de dialoog volgens Roex vaak helemaal. "Er wordt wel gepraat, maar eigenlijk praat je langs elkaar heen", zegt ze. "Het beeld staat al vast."

Soms worden daarbij ook eerdere gegevens of dossiers meegenomen. "Dan merk je dat je gegevens voor je spreken. En dat er geen ruimte meer is voor jouw verhaal." Volgens Roex raakt dat aan een breder probleem: het label 'verward' zorgt er al snel voor dat anderen de regie overnemen. "Dan wordt er voor jou beslist wat er moet gebeuren."

Soms juist niets doen

Volgens Roex bestaat er geen vaste aanpak voor dit soort situaties. "Er is geen blauwdruk", zegt ze. "We moeten minder bang zijn om te improviseren." Dat betekent ook dat je soms even niets doet. "We vinden het heel moeilijk om het ongemakkelijke niet-weten te laten bestaan. Maar juist dat kan helpen om een situatie niet te laten escaleren."

Om dat te bereiken is volgens haar meer kennis en begrip nodig in de samenleving. "We moeten dit niet meteen als een calamiteit zien", zegt ze. "Voor veel mensen hoort dit bij hun leven." Daarom pleit ze voor meer educatie en bewustwording, bijvoorbeeld al op school en in buurten. Want, benadrukt ze: "Als je iemand de controle afneemt en voor diegene gaat beslissen, wordt de machteloosheid alleen maar groter."