Een andere koers door financiële druk voor bloedbank Sanquin

Sanquin heeft de taak om alle ziekenhuizen te voorzien van voldoende bloed. Een kleine half miljoen Nederlanders gaat regelmatig naar één van de vele locaties in het land om bloed of plasma te doneren. Bij een bloeddonatie wordt het bloed geschieden in drie aparte bloedproducten: rode bloedcellen, bloedplaatjes en plasma. Die eerste twee zijn steeds minder hard nodig, terwijl de vraag naar plasma juist stijgt. Hier worden namelijk ook medicijnen van gemaakt. 

Commerciële activiteiten 

"Van oudsher was plasma een restproduct", zegt Van Schaik over het vloeibare, gele gedeelte van het bloed. Wanneer de bloedproducten worden gescheiden, blijft het plasma over. "Daar kan je geneesmiddelen uit maken." Vanuit zo'n bloeddonatie is dit een redelijk goedkope methode. Sanquin had lange tijd zelfs een eigen bedrijf waarin vanuit plasma geneesmiddelen maakten. Uiteindelijk bleek het een ingewikkelde farmaceutische industrie en werd dit bedrijf doorverkocht. Wel was deze 'plasmafabriek' jarenlang een goede manier om extra geld binnen te harken - wat overigens altijd werd geïnvesteerd in de stichting. "De commerciële activiteiten hielpen om de publieke zaak overeind te houden."

In 2018 stopte ze met de plasmafabriek, en sinds een maand zijn ze gestopt met alle commerciële activiteiten. Dat komt omdat het hebben van een BV ten behoeve van een stichting ook financiële risico's met zich mee brengt. Dat wil de bloedbank niet meer, ze willen terug naar de kern: bloedvoorziening. Al blijft het moeilijk om dan financieel gezond te zijn. "We leveren bloedproducten aan ziekenhuizen en zij betalen ons wat wij nodig hebben om het in te zamelen", legt Van Schaik uit. Ziekenhuizen betalen als het ware de kostprijs. 

Minder vraag

Alleen hebben die ziekenhuizen steeds minder bloedproducten nodig. "Je ziet eigenlijk een verbetering in de zorg, wat goed nieuws is. Maar het leidt tot minder afname van onze bloedproducten", legt hij uit. Zo zijn operatietechnieken verbeterd en verliezen patiënten minder bloed. Ook zien we een verschuiving in de kankerbehandeling: minder chemo en meer immunotherapie, waardoor ook minder bloed nodig is. De vraag naar plasma blijft echter wél stijgen. 

Die kosten zitten dus vooral in het plasma. Vanuit een volledige bloeddonatie kan dit goedkoop gescheiden worden, maar losse plasmadonaties zijn duurder. "Toen Sanquin werd opgericht in 1998, gingen er ongeveer 750.000 rode bloedcellen units naar de ziekenhuizen. Dit jaar komen we misschien op 340.000 units uit. Het betekent dat als je meer plasma moet inzamelen, we een andere techniek moeten inzetten, dat is een dure techniek", zegt Van Schaik. Sanquin kan voorzien in de helft van de benodigde plasma, voor het resterende gedeelte kijken ziekenhuizen over de grens. De helft van het plasma komt uit Amerika. "In heel Europa is het ongeveer twee derde wat uit Amerika komt." 

Amerikaanse afhankelijkheid

De Rode Draad besprak eerder hoe we op het gebied van energie nog altijd afhankelijk zijn van Amerika. Daar blijft het dus niet bij: ook voor bloedproducten leunen we op deze grootmacht. Volgens Van Schaik wordt er Europees wel gewerkt aan een alternatief. "Maar het ingewikkelde is de regelgeving", zegt hij. "Iedereen is er wel van overtuigd dat we daar harder aan moeten trekken." Uiteindelijk is er ook geld voor nodig om die onafhankelijkheid te realiseren. "Europa en het ministerie moeten bereid zijn daarbij te helpen." 

De bloedbank is dus sinds een maand gestopt met al hun commerciële nevenactiviteiten. "Terug naar de basis en ons concentreren op de bloedvoorziening", zegt Van Schaik. Zo hopen ze zo aan hun plicht te blijven voldoen, namelijk alle ziekenhuizen voorzien van voldoende bloedproducten. Én ze hopen nog altijd meer donors te werven. Om aan de gehele Nederlandse vraag te voldoen, zijn nog twee keer zoveel donoren nodig.