'Denk aan anderen'

Als je je ontbijt klaarmaakt, 
denk dan aan anderen.

En vergeet de kruimels voor de duiven niet.

Als je je in de oorlog stort,
denk dan aan anderen.

En vergeet hen niet die niets anders doen 
dan de vrede zoeken.

Er stond een heel normale jongen aan de Iraans-Turkse grens. Hij had net vier dagen gereisd om dit punt te bereiken, een tocht langs checkpoints, verlaten tankstations, kapot gebombardeerde bruggen. Hij sprak buitengewoon goed Engels, beter dan ik, hij had dezelfde rugtas op zijn rug die ik een dag later een student in de trein tussen Leiden en Den Haag zag dragen. Hoe hij zich voelde vroeg de journalist, die hengelde naar woorden als blij of vrij of opgelucht. Schuldig antwoordde de jongen. Omdat hij zijn vrienden en familie in de oorlog had achtergelaten en hij was weggegaan. Schuldig omdat hij zich geen draaglijk leven daar meer voor kon stellen. 

Als je je waterschapsbelasting betaalt, 
denk dan aan anderen.

Zij die dauw drinken, zich alle dagen met wolken voeden.

Als je naar huis loopt, jouw eigen huis,
denk dan aan anderen.

En vergeet de mensen in hun tenten niet.

In Koeweit krijgt een meisje een brokstuk van een raket op haar hoofd en sterft. In Tel Aviv trouwen mensen noodgedwongen in een ondergrondse parkeergarage. In Minab, Zuid-Iran, komen 168 meisjes en 26 leraren om het leven door een Amerikaanse raket die op hun schoolgebouw belandt. In de dorpen in het zuiden van Libanon pakken duizenden mensen hun beddengoed, hun kleren, hun kinderen maar weer op en vluchten voor de zoveelste keer deze jaren naar het noorden, zonder duidelijk plan, zonder te weten waar nu weer heen. Er drijft een Iraanse matroos in de Sri Lankaanse zee, in Minnesota eet een Amerikaanse soldaat nooit meer met zijn familie mee. 

Als je slaapt of de sterren telt, 
denk dan aan anderen.

Zij die onder die sterren geen plek mogen vinden.

En natuurlijk is het fantastisch dat Khamenei weg is. Khamenei was een beestachtige dictator, die elke menselijke droom van de Iraanse bevolking zag als buitenlandse inmenging en daarom die dromen met bruut geweld afstrafte, bang als hij was voor zijn eigen hachje. Natuurlijk is het fijn dat hij ten langen leste zijn verdiende loon kreeg. 

Maar dat onze leiders zich dat verdiende loon alleen maar als een bom kunnen voorstellen, of niet één bom maar een regen van bommen die een hele regio verzengt, dat is armoedig. Dat is het moreel failliet van onze leiders. Geen diplomatie, geen overleg of rechtspraak of argumenten, slechts geweld is de taal die in de kringen van de macht momenteel gesproken wordt. 

Als je jezelf dreigt te verliezen 
in de meest prachtige metaforen,
denk dan aan anderen.

Zij die het recht op spreken is ontnomen.

Maar dat we ons alleen nog maar bommen als een realistische oplossing voor kunnen stellen, is niet alleen maar de schuld van onze leiders. Het is ook onze schuld. Zonder dat normale mensen, doodnormale mensen met normale rugzakken in normale intercity’s met doodnormale levens hun best doen om zich een wereld voor te stellen die op iets anders gebaseerd is dan het moorddadige recht van de sterkste, wordt het niks met de wereld. Is een mooie wereld ontzettend ver weg. 

Ver weg, maar nooit onbereikbaar. 

Mahmoud Darwish, een Palestijnse dichter, schreef het gedicht Denk aan anderen als vluchteling, ver weg van zijn thuis. Toch dacht hij, gezeten aan zijn schrijftafel, aan anderen. 

En als je dan aan anderen denkt, ver weg,
denk dan aan jezelf.

En zeg: ik wil een kaars zijn in de duisternis.