Een misdrijf plegen voor de wetenschap op Lowlands

Lowlands als crime scene

Op Lowlands was een deel van het terrein omgebouwd tot plaats delict. "Het Nederlands Forensisch Instituut organiseert hier de forensische spelen", vertelt Noa van Oostrom terwijl ze tussen de menigte staan. "Dit betekent dat festivalgangers een misdaad mogen plegen", legt ze uit. "Wel dus voor de wetenschap", voegt Maaike Timmerman toe, "en het leuke is dat wij het zelf ook mogen uitproberen."

"Het doel van de forensische spelen is data verzamelen", vertelt Francis Moore van het Nederlands Forensisch Instituut. "Hoe gedragen mensen zich? Dat vertelt ons ook iets over hoe criminelen zich gedragen." Juist op een festival hebben mensen mogelijk alcohol gedronken of drugs gebruikt. "Criminelen zitten soms ook aan de drugs en mensen doen ook wel eens dingen als ze niet nuchter zijn", vertelt Moore. "Elke natuurlijke manier van bewegen en doen is handig voor ons onderzoek. We noteren wel altijd of mensen iets hebben gebruikt."

"Hoe meer data, hoe beter", legt Moore uit. "We kunnen hier honderden mensen bekijken." De hoeveelheid data die het NFI op Lowlands in drie dagen verzamelt, zou anders mogelijk maanden aan onderzoek hebben gekost.

Smartwatch

Tijdens het onderzoek moeten de deelnemers verschillende activiteiten doen. Noa begint met het 'tikexperiment', waarbij ze zo snel mogelijk op het juiste vlak moet slaan zodat het lampje uitgaat. "We willen kijken of al die bewegingen bepaalde informatie in de smartwatch produceren", legt Van Zandwijk uit.

Hoewel het spel niets met criminaliteit te maken lijkt te hebben, levert het toch interessante informatie op. "We weten nu precies wanneer je bent begonnen met slaan en wanneer je bent gestopt", vertelt Van Zandwijk. Die informatie kan in toekomstig onderzoek worden gebruikt, bijvoorbeeld wanneer iemand tijdens een mishandeling toevallig een smartwatch droeg. "Die sporen willen we begrijpen en kunnen zien wat de bewijswaarde ervan is voor slaan", aldus Van Zandwijk. "Daarom voeren we dit soort experimenten uit."

Slaan, schoppen en wachtwoorden kraken

In het volgende experiment moet Noa raden of wachtwoorden door mensen zijn bedacht of door een computer zijn gegenereerd. Romke van Dijk, digitaal onderzoeker bij het NFI, legt uit dat de data wordt gebruikt om een AI-model te trainen. "Dat AI-model kunnen wij gebruiken om in een grote hoeveelheid data uit strafonderzoeken wachtwoorden te vinden." Deze wachtwoorden zijn nodig om toegang te krijgen tot apparaten die het NFI voor de politie onderzoekt, bijvoorbeeld om daar gegevens vanaf te halen.

"Ik mag weer flink los", zegt Noa van Oostrom als ze ziet dat het volgende experiment slaan op een boksbal is. "Hier gaat het om kracht. We willen dat je met je smartwatch-hand, je dominante hand, vijf goede tikken tegen de boksbal geeft", vertelt Moore.

Daarna mag Noa met haar benen tegen een bokszak met een veiligheidsvest aan schoppen. "We gaan hier nu kijken wat er naar je broek wordt overgedragen op het moment dat je iemand schopt", legt vezeldeskundige van het NFI Jaap van der Weerd uit. "Om het contrast tussen het slachtoffer en de dader zo groot mogelijk te houden, heb je een zwarte broek aan." Het experiment laat zien dat wanneer materiaal van het slachtoffer op de dader wordt gevonden, er een relatie kan worden gelegd. "Je ziet ze niet met het blote oog", legt Van der Weerd uit. "Je hebt echt apparatuur en microscopen nodig om ze te zien."

Uniek onderzoek

Het onderzoek van het NFI op Lowlands is uniek. "In de wereld wordt er nog niet heel veel onderzoek op dit gebied gedaan", vertelt Van Zandwijk. De Hogeschool van Amsterdam en het NFI doen samen verschillende onderzoeken op het gebied van criminaliteit. Zo deden ze eerder onderzoek naar het overlijden van een slachtoffer en de gegevens op een smartwatch. "Bijvoorbeeld of je aan de hand van sporen op een smartwatch kunt zien wanneer iemand is overleden", legt Van Zandwijk uit. "En dat gaat dan over het slachtoffer, maar in dit onderzoek gaat het over een dader."

Nederland loopt met dit onderzoek dan ook voor op de rest van Europa, vooral als het gaat om het gebruik van smartwatches, vertelt Van Zandwijk. "We staan heel aan het begin van het gebruik van dit soort technologie in forensisch onderzoek." Ondanks dat het een vrij recente ontwikkeling is, ziet het NFI veel potentie in de data die uit smartwatches kan worden gehaald. "Het zou heel veel toegevoegde waarde in een zaak kunnen hebben", legt Van Zandwijk uit. "Maar dan moet je wel goed begrijpen wat die sporen betekenen en hoe die sporen kunnen ontstaan. En daarom doen we dit onderzoek."

Benieuwd naar de rest van het experiment? Of hoor je graag nog meer over waar de data die het NFI op Lowlandsheeft verzameld voor wordt gebruikt? Beluister dan de nieuwste aflevering van Het Misdaadbureau via je favoriete podcast-app.