Twaalfjarige jongen veroordeeld voor beramen terreuraanslagen: 'Algoritmes versterken extreme gedachten'

Van achter zijn computer in Friesland richtte de jongen een Telegram-groep op waarin hij anderen opruide en zelfs iemand betaalde om een aanslag in Brussel te plegen. Hoewel hij er in zijn directe omgeving over zweeg, vond hij online een wereld waarin geweld werd verheerlijkt. 

De minderjarige aanhanger van het rechts-extremistische gedachtegoed kreeg drie maanden voorwaardelijke jeugddetentie. Hoe kan een kind op deze leeftijd al zo diep radicaliseren?

Geen incident

Volgens Gerben Bakker, onderzoeker bij het The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), is dit geen incident. De dreiging van rechts-extremisme onder minderjarigen groeit, waarschuwt ook de AIVD al langer. "Het beeld klopt: jongeren radicaliseren niet alleen vaker, maar ook op steeds jongere leeftijd," vertelt Bakker bij EenVandaag. "Ik ken inmiddels gevallen van kinderen van acht jaar die al volledig in dat gedachtegoed zitten."

De boosdoener is volgens Bakker vaak 'algoritmische radicalisering'. "De algoritmes van sociale media versterken extreme gedachten." Wat begint met een onschuldige zoekopdracht, eindigt in een tijdlijn vol geweldsverheerlijking. Online raakt dit volledig genormaliseerd."

Online status-economie

Maar waarom blijft het niet bij praten? Waarom gaat een dertienjarige over tot het betalen voor een aanslag? Bakker wijst op de zogenaamde 'online status-economie'. "In die kringen heerst een overbiedingscultuur. Je bent pas 'de man' als je laat zien dat je het echt waarmaakt. Alleen roepen is op een gegeven moment niet meer genoeg voor je status; je moet verder gaan dan de rest."

Daarnaast speelt grooming een grote rol. "Jongeren worden vaak geronseld op toegankelijke social media platformen waar ze verleid worden om ook eens op bijvoorbeeld Telegram of Discord een kijkje te nemen. Binnen deze specifieke chatgroepen wordt er sterker geradicaliseerd en komt het ook tot planvorming."

Preventieve maatregelen

Waar landen als de VS kiezen voor decennialange celstraffen voor minderjarigen, focust Nederland op reclassering. De rechtbank heeft de jongen naast drie maanden voorwaardelijke jeugddetentie verplicht tot een behandeling bij het Landelijk Steunpunt Extremisme (LSE). "We proberen ze weer terug de maatschappij in te krijgen," legt Bakker uit. Bij het steunpunt krijgt de jongen specialistische begeleiding die zich richt op het afzweren van geweld en het loskomen van radicale netwerken.

Toch is succes niet gegarandeerd. De online wereld blijft trekken, zeker als een jongere in het 'echte leven' geïsoleerd is. Bakker: "Of het lukt, hangt sterk af van de problematiek op de achtergrond. Voor sommigen is het ideologie, voor anderen een zucht naar erkenning." 

Tot slot zet Bakker zijn vraagtekens bij of alleen een behandeling achteraf genoeg is. Hij pleit ervoor dat we in Nederland scherper gaan kijken naar preventieve maatregelen om te voorkomen dat kinderen überhaupt in deze algoritmes belanden.